Məktəb mühitində müəllimin geyimi uzun illər ərzində daha çox şəxsi seçim məsələsi kimi qəbul olunub. Müəllimin səliqəli və təmiz görünməsi əsas meyar hesab edilib, konkret geyim çərçivəsinin müəyyənləşdirilməsi isə ayrıca müzakirə mövzusu olmayıb. İndi isə vəziyyət dəyişir. Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində çalışan təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı konkret tələblər müəyyənləşdirilib.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Nazirlər Kabinetinin 6 oktyabr 2026-cı il tarixli qərarı ilə dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilverənlər üçün geyim tələbləri təsdiqlənib. Yeni qaydalar müəllimlərin məktəb mühitində hansı geyim üslubuna üstünlük verməli olduğunu müəyyənləşdirir. Burada məqsəd bütün müəllimlərə eyni forma geyindirmək deyil. Daha çox məktəbdə vahid, səliqəli və işgüzar görünüşün formalaşdırılması nəzərdə tutulur.
Qaydalar həm qadın, həm də kişi müəllimlərin geyimi ilə bağlı konkret yanaşma ortaya qoyur. Qadın təhsilverənlər üçün klassik üslubda pencək və şalvar, pencək və ətək, yaxud pencək və don kimi geyimlər nəzərdə tutulur. Ətək və donun uzunluğu ilə bağlı da tələb müəyyənləşdirilir. Kişilər üçün isə klassik pencək və şalvar, köynək, klassik ayaqqabı, həmçinin müəyyən hallarda sviter, pulover və jilet kimi geyimlər nəzərdə tutulur. Qalstuk isə məcburi deyil.
Bu qaydaların tətbiqi ilə ortaya təbii olaraq başqa bir sual çıxır: müəllimin geyiminə niyə bu qədər diqqət ayrılır?
Əslində məktəb yalnız tədrisin həyata keçirildiyi məkan deyil. Burada uşaqların davranış, ünsiyyət və sosial münasibətləri də formalaşır. Müəllim isə həmin mühitin əsas fiqurlarından biridir. Buna görə müəllimin davranışı ilə yanaşı, xarici görünüşü də müəyyən mənada məktəb mədəniyyətinin bir hissəsi hesab olunur.
Lakin burada başqa tərəf də var. Müəllimin peşəkarlığını onun geyimi müəyyən etmir. Şagirdin dərsi nə dərəcədə mənimsəməsi, müəllimin mövzunu necə izah etməsi, uşaqlarla ünsiyyəti və pedaqoji bacarığı geyimindən daha fundamental məsələlərdir. Bu baxımdan yeni qaydaların məktəbdə necə tətbiq olunacağı xüsusilə əhəmiyyətlidir.
Çünki sənəddə istifadə olunan “səliqəli”, “sadə”, “işgüzar” və məktəb mühitinə uyğun geyim kimi anlayışların praktikada necə şərh ediləcəyi sual doğura bilər. Müəllimlə məktəb rəhbərliyi arasında geyimin uyğunluğu ilə bağlı fikir ayrılığı yarandıqda hansı meyar əsas götürüləcək? Müəllimin geyimi ilə bağlı irad hansı həddə qədər əsaslı hesab olunacaq? Və ən vacibi, geyim qaydasına əməl edilməməsi müəllimin əmək fəaliyyətinə münasibətdə hansı nəticələr doğura bilər?
Məsələnin başqa bir tərəfi də müəllimlərin maddi yükü ilə bağlıdır. Əgər müəllimdən müəyyən geyim standartına uyğunlaşmaq tələb olunursa, bunun üçün əlavə geyim almaq zərurəti yarana bilər. Xüsusilə bir neçə il ərzində formalaşmış qarderobu yeni tələblərə uyğun olmayan müəllimlərin vəziyyəti burada diqqət çəkir. Qaydaların tətbiqində müəllimlərə əlavə maliyyə yükünün yaranıb-yaranmayacağı da ayrıca müzakirə edilə bilər.
Dünya təcrübəsinə baxdıqda isə müəllim geyimi ilə bağlı vahid yanaşmanın olmadığı görünür. Bir sıra ölkələrdə müəllimlər üçün xüsusi forma mövcud deyil və əsas tələb peşəkar, səliqəli görünüşdür. Bəzi ölkələrdə isə məktəblər və ya ayrı-ayrı regionlar müəllimlər üçün daha konkret dress-kod müəyyənləşdirirlər. Yəni müəllimin görünüşünün tənzimlənməsi beynəlxalq təcrübədə də mövcuddur, amma tətbiq formaları ölkədən ölkəyə dəyişir.
Burada Azərbaycan üçün əsas məsələ də məhz qaydanın mövcudluğundan çox onun tətbiq mexanizmidir. Məktəbdə səliqəli və peşəkar görünüşün təmin edilməsi ilə müəllimin şəxsi seçim hüququ arasında balans qorunmalıdır. Çünki həddindən artıq sərt yanaşma müəllimin geyimini tədrisin özündən daha çox müzakirə olunan məsələyə çevirə bilər.
Digər tərəfdən, məktəb mühitində ümumi intizamın və peşəkarlığın formalaşdırılması üçün müəyyən standartların olması da başadüşüləndir. Əsas məsələ həmin standartların aydın, ölçülə bilən və bütün müəllimlərə eyni şəkildə tətbiq edilməsidir.
Beləliklə, yeni qayda əslində yalnız “müəllim nə geyinəcək?” sualından ibarət deyil. Məsələnin arxasında məktəbdə peşəkarlıq anlayışının necə formalaşdırılması, müəllimin şəxsi seçimlərinin sərhədi və təhsil müəssisəsində hansı davranış standartlarının tətbiq olunması kimi daha geniş məsələlər dayanır.
Bu səbəbdən qarşıdakı dövrdə əsas müzakirə müəllimin pencək, şalvar və ya ətək geyinib-geyinməməsindən daha çox, geyim qaydasının məktəbdə real olaraq nəyi dəyişəcəyi üzərində qurula bilər.
Ayşən Vəli
