İngiltərə və Uelsdə futbol matçları zamanı tribunalarda alkoqol satışına qoyulan mübahisəli qadağanın tətbiqindən artıq 41 il ötür. İki nəsil azarkeş oyundan əvvəl, fasilədə və matçdan sonra pivə içmək üçün pab və barlara getməyə alışıb və başqa cür futbol təcrübəsi ilə tanış olmayıb. Lakin Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnham bu vəziyyəti dəyişmək istəyir.
Özü də futbolun qızğın azarkeşi olan Leyboristlər Partiyasının lideri bu yaxınlarda qadağanı “ədalətsiz”, “köhnəlmiş” və “ayrı-seçkilik xarakterli” adlandırıb. O, məhdudiyyətlərin ləğvi istiqamətində addımlar atacağına da ciddi işarə verib.
Bununla belə, azarkeşlər, siyasətçilər və futbol rəhbərləri arasında dəyişiklik istəyinin olmasına baxmayaraq, İngiltərə futbolunun ən yüksək səviyyəli yarışlarında pivə qədəhlərinin yenidən tribunalara qayıtması nə dərəcədə realdır? Ümumiyyətlə, belə bir dəyişiklik nə qədər zəruridir?
Alkoqol niyə qadağan edildi?
1985-ci ildən bəri İngiltərədə futbol stadionlarının tribunalarında alkoqol istehlakı bir sıra azarkeş zorakılığı hadisələrindən sonra qadağan edilib.
İngiltərə futbolunda tribunalarda alkoqol qadağasına yönələn tənqidlərin əksəriyyəti bu qanunun 1985-ci ildə Marqaret Tetçerin sərt xətt tərəfdarı olan Mühafizəkarlar hökuməti tərəfindən tələsik qəbul edildiyi fikrinə əsaslanır.
Qanun həmin ilin martında “Luton” və “Milluoll” komandaları arasında keçirilən və ciddi iğtişaşlarla yadda qalan İngiltərə Kuboku matçına cavab olaraq qəbul edilmişdi. “Kenilvort Roud” stadionunun qonaq azarkeşlər üçün ayrılmış tribunasında baş verən xoşagəlməz hadisələr nəticəsində oyunun ilk hissəsi 25 dəqiqə dayandırılmışdı. Final fitindən sonra isə oturacaqların söküldüyü və azarkeşlərin polislə toqquşduğu iğtişaş baş vermişdi.
Cəmi iki ay sonra Belçikanın paytaxtı Brüsseldə yerləşən Heysel stadionunda faciə yaşandı. Avropa Kubokunun finalından əvvəl başlayan azarkeş qarşıdurmaları “Liverpul” tərəfdarlarının hücumu ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Ardınca yaranan basabas nəticəsində, əksəriyyəti İtaliyanın “Yuventus” klubunun azarkeşləri olmaqla, 39 nəfər həlak oldu, 600 nəfər yaralandı. Bu faciədən sonra bütün İngiltərə klublarına beş il müddətinə Avropa turnirlərində iştirak qadağan edildi.
Həmin vaxt futbol xuliqanlığı artıq uzun illər idi ki, Britaniya futbolunun əsas problemlərindən birinə çevrilmişdi. Tetçer hökuməti isə zorakılığın əhəmiyyətli hissəsini həddindən artıq alkoqol istehlakı ilə əlaqələndirirdi.
1985-ci ildəki hadisələrdən sonra hökumətə tədbir görmək üçün təzyiqlər artdı. Nəticədə, zorakılıqla mübarizəyə yönəlmiş digər tədbirlərlə yanaşı, “Sporting Events (Control of Alcohol etc.) Act” qanunu sürətlə parlamentdən keçirildi və İngiltərə ilə Uelsin futbol stadionlarında alkoqol qadağan edildi.
Sonrakı illərdə qanunvericiliyə müəyyən dəyişikliklər edilsə də, hazırda da sərxoş vəziyyətdə stadiona daxil olmaq, meydanı görmək mümkün olan tribunalarda alkoqol içmək və matça gedən müəyyən nəqliyyat vasitələrində alkoqol istehlak etmək qadağandır.
Yeni normal
Qadağaya baxmayaraq, matçlara gedən azarkeşlərin böyük hissəsi üçün alkoqol hələ də oyun günü ənənəsinin bir hissəsidir.
İngiltərə futbolunda nəzarətdən çıxmış xuliqanlıq dövrü geridə qalıb. Buna “Football (Disorder) Act 2000” kimi digər sərt qanunların, cəmiyyətdə münasibətlərin dəyişməsinin, polis fəaliyyətinin və stadion infrastrukturunun təkmilləşdirilməsinin də təsiri olub.
Bununla belə, alkoqolun və sərxoşluğun oyun günü təcrübəsində artıq əhəmiyyətli rol oynamadığını iddia etmək düzgün olmazdı.
Azarkeşlər stadionun tribunalarında sərbəst şəkildə içki içə bilmədikləri üçün bir çoxu matçdan əvvəlki hazırlıq prosesini və ya oyundan sonrakı vaxtı içki ilə əlaqələndirir. Ev sahibi komandanın tərəfdarları stadionun ətrafındakı pabları doldurur, səfərə gedənlər isə bəzən səhər tezdən başlayan yolboyu içki içirlər.
Matç zamanı içki içməyə davam etmək istəyənlər üçün fasilə də ayrıca rituala çevrilib. Onlar oyunun ikinci hissəsi başlamazdan əvvəl stadionun tribunalaraltı sahələrində mümkün qədər çox pivə içməyə, tualetə baş çəkməyə və vaxtında yerlərinə qayıtmağa çalışırlar.
Matçların əksəriyyəti ciddi insidentlər olmadan keçir. Bununla belə, alkoqolun təsiri altında baş verən çoxsaylı qayda pozuntuları və aqressiv davranış halları hələ də mövcuddur.
Son illərin ən səs-küylü hadisələrindən biri “Avro-2020”nin finalında yaşanıb. İngiltərə ilə İtaliya arasında keçirilən oyunu izləmək üçün bileti olmayan yüzlərlə azarkeş mühafizəçiləri və təhlükəsizlik əməkdaşlarını keçərək “Uembli” stadionuna daxil olmuşdu. Bu, stadionun tribunalaraltı sahələrində şiddətli qarşıdurmalara səbəb olmuşdu.
Həmin vaxt İngiltərə Futbol Assosiasiyasının baş icraçı direktoru Mark Bullinqem hadisəni törədənləri “sərxoş quldurlar” adlandırmışdı. London üzrə baş verən insidentlərlə əlaqədar 86 nəfər saxlanılmış, London Metropoliten Polisinin 19 əməkdaşı yaralanmışdı.
Daxili İşlər Nazirliyinin yay aylarında dərc etdiyi statistikaya görə, 2025–2026-cı illər mövsümündə polisə bildirilən “futbolla əlaqəli antisosial davranış, zorakılıq və qayda pozuntuları” ilə bağlı insidentlərin qeydə alındığı matçların sayı rekord həddə çatıb. Bu göstərici əvvəlki mövsümlə müqayisədə 4 faiz artaraq 1580-dən 1644-ə yüksəlib.
Futbolla əlaqəli cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslərin matçlara getməsini qadağan edən qərarların sayı da 2012-ci ildən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb.
Polisin müdaxilələrinin və saxlanılmaların təxminən 50 faizi stadionlardan kənarda baş verib. Bu isə alkoqolun oyun günü ilə əlaqəli problemin yalnız stadionun daxilində olmadığını göstərir.
“Bunun necə ədalətli olduğunu başa düşmürəm”
Baş nazir Börnham qadağanın futbol azarkeşlərinə qarşı ayrı-seçkilik yaratdığını düşündüyünü açıq şəkildə bildirib və dəyişiklik tələb edib.
41 ildən sonra ciddi dəyişiklik ehtimalı yarana bilər. “Everton” klubunun mövsümlük bilet sahibi olan Börnham hakimiyyətə gəlməzdən əvvəl də bu məhdudiyyəti tənqid etmişdi. Onun fikrincə, qadağa yalnız futbola şamil olunur, reqbi və tennis kimi ənənəvi olaraq daha yüksək sosial təbəqələrlə əlaqələndirilən idman növlərinə isə tətbiq edilmir.
Börnham ötən ay Nyu-Yorkda Birləşmiş Millətlər Təşkilatına səfəri zamanı deyib:
“Futbol azarkeşlərinin bu şəkildə fərqli münasibətlə üzləşməsini ədalətli hesab etmirəm. Bu qanun futbolun tamamilə fərqli olduğu bir dövrə aiddir və mən həqiqətən inanıram ki, bu ayrı-seçkiliyi aradan qaldırmaq üçün əsaslar var.
“Bunu həyata keçirməyin müxtəlif yolları mövcuddur. Məsələn, sınaq müddəti tətbiq oluna bilər. Lakin uzun müddətdir müdafiə etdiyim bu mövqedən geri çəkilməyəcəyəm. Bir idman növünün azarkeşlərinə fərqli münasibət göstərilməsinin necə ədalətli ola biləcəyini başa düşmürəm”.
Bununla belə, qeyd etmək lazımdır ki, “BBC”nin məlumatına görə, hökumət mənbələri Börnhamın yeni qərar elan etməkdən daha çox, bu məsələ ilə bağlı mövqeyini təkrarladığını bildiriblər. Onun açıqlamaları mütləq şəkildə qanunvericiliyi dəyişməyə çalışacağı anlamına gəlmir.
Buna baxmayaraq, görünən odur ki, dəyişiklik üçün müəyyən istək, başqa sözlə, tribunalarda pivəyə qayıtmaq arzusu mövcuddur.
Dəyişiklik istəyi
Həm Premyer Liqa, həm də İngiltərə Futbol Liqası qaydalara dəyişiklik edilməsi məsələsini müzakirə etməyə açıq olduqlarına işarə veriblər.
Premyer Liqanın baş icraçı direktoru Riçard Masters Baş nazirlə bu mövzuda ən azı müzakirə aparmağa hazır olduqlarını bildirib. Bu, qadağanın ləğvi istiqamətində mühüm addım ola bilər.
“Uzun müddət ərzində belə bir addım atmaq üçün vaxtın yetişdiyini düşünməmişik”, – o, bu yaxınlarda “Sky News”a deyib. “Börnhamla bu məsələni müzakirə etmək maraqlı olardı. Bununla bağlı qəti mövqeyimiz yoxdur və məsələyə həqiqətən çox diqqətlə yanaşmalıyıq. Bu, futbolun keçmişdə üzləşdiyi kifayət qədər ciddi problemlərlə bağlıdır. Bəlkə də artıq bu müzakirəyə başlamağın vaxtıdır, amma hazırda dəqiq mövqeyimiz yoxdur”.
İngiltərə Futbol Liqası isə dəyişiklik ehtimalına daha müsbət yanaşıb.
Liqa nümayəndəsi “Sky News”a açıqlamasında bildirib: “İngiltərə Futbol Liqası mövcud qanunvericiliyin nəzərdən keçirilməsinə və meydanın görünüş sahəsi daxilində alkoqollu içkilərin satışına icazə verilməsi ilə bağlı müzakirələrə açıq yanaşacaq. Bu mövqe əvvəllər də müvafiq islahatlar üçün lobbiçilik etməyə liqaya səlahiyyət vermiş üzv klublarımızın fikirləri ilə üst-üstə düşür.
“Qanunvericilik 40 ildən çox əvvəl qəbul edilib və stadionların idarə olunması, təhlükəsizlik və nəzarət xidmətləri sahəsində baş verən mühüm inkişafları əks etdirmir. İngiltərə Futbol Liqasının oyunlarının böyük əksəriyyətində alkoqol istehlakı ilə bağlı risk səviyyəsi aşağı qiymətləndirilir. Buna baxmayaraq, bütün azarkeşlərə şamil olunan ümumi qadağa mütənasib tədbir deyil”.
Azarkeşlər iki düşərgəyə bölünüb
Tribunalarda pivənin yenidən satışına bütün azarkeşlərin dəstək verəcəyini düşünmək olar. Lakin mümkün qanun dəyişikliyi İngiltərədə matçlara gedən tərəfdarlar arasında fikir ayrılığı yaradıb.
Azarkeşləri Müdafiə Assosiasiyasının (FSA) prezidenti Tom Qreytreks açıqlamasında deyib:
“FSA həmişə müdafiə edib ki, futbol matçını izləyərkən bir stəkan pivə içən azarkeşlərin bunu etdiklərinə görə günahkar sayılması ədalətsizdir. Xüsusilə də həmin insanlar “Oasis” konsertində və ya reqbi liqası matçında eyni oturacaqda əyləşərək alkoqol içə bildikləri halda. Qanunun köhnəldiyi və yenidən nəzərdən keçirilməyə layiq olduğu fikri ilə tam razıyıq”.
Lakin digərləri məsələyə daha ehtiyatla yanaşılmasının vacibliyini vurğulayırlar. Onların fikrincə, burada həm praktiki çətinliklər, həm də daha çox azarkeşin sərxoş olmasının mümkün nəticələri nəzərə alınmalıdır.
“GOAL” nəşrinə danışan, “Arsenal”ın 34 yaşlı mövsümlük bilet sahibi Maks deyib:
“Mən qadağanın ləğvinin tərəfdarı deyiləm. Futbol oyunu fasiləsiz axan idman növüdür, Amerika idman növləri kimi tez-tez dayanıb davam etmir. İnsanların daim ayağa qalxması matçı izləmək təcrübəsinə müəyyən maneələr yarada bilər.
“Bundan başqa, düşünürəm ki, alkoqol insanlarda özünənəzarəti zəiflədir və pis davranışlara yol aça bilər. Futbol emosional idman növüdür. Məncə, bu, insanların aqressiv və xoşagəlməz davranışlar göstərməsi üçün əlverişli mühit yarada, bəzi azarkeşlərin özlərini təhlükəsiz hiss etməməsinə səbəb ola bilər. İnsanlar onsuz da indi də içki içirlər və məncə, mövcud vəziyyət qənaətbəxşdir. Böyük dəyişikliklərə ehtiyac olduğunu düşünmürəm.
“Yəqin ki, bu dəyişiklikdən əslində yalnız klub sahibləri və satıcılar faydalanacaqlar. Çünki məsələ oyun günü təcrübəsini dəyişdirməkdən daha çox, onların qazanc əldə etməsi ilə bağlıdır. Satıcıların sayı artacaq və bu, futbolun nə qədər kommersiyalaşdığını bir daha göstərəcək. Məsələn, “Emirates” stadionunda hər küncdə satıcı var və insan asanlıqla həddindən artıq sərxoş ola bilər.
“Hayberidə isə hər tribunada ardıcıl iki-üç satıcı olardı və buna görə növbələr daha uzun çəkərdi. İndi stadion daha böyük olsa da, növbələrin qısalması daha çox insanın həddindən artıq içki içməsi ehtimalını artırır”.
Bununla belə, Maks futbol azarkeşlərinə qarşı ayrı-seçkiliyin ədalətsiz olduğu fikri ilə razıdır:
“Reqbi stadionlarında tribunalarda içki içməyə icazə verilir. Bir qrup insan üçün bir qaydanın, digərləri üçün isə başqa qaydanın tətbiqi, məncə, sadəcə sinfi ayrı-seçkilik yanaşmasıdır. Reqbidə buna icazə verildiyi halda, futbolda niyə mümkün olmasın?”
“İnanılmaz dərəcədə məsuliyyətsiz addım”
Polis tribunalarda alkoqol satışının bərpasının mümkün nəticələrindən narahatdır.
Hüquq-mühafizə orqanları alkoqolun tribunalara qayıtmasının İngiltərə futbolunu stadionlarda zorakılığın və iğtişaşların geniş yayıldığı 1970–1980-ci illərin qaranlıq dövrlərinə qaytara biləcəyindən ehtiyat edirlər.
“BBC”yə danışan Böyük Britaniya Futbol Polisi Bölməsinin (UKFPU) nümayəndəsi bu addımın polis fəaliyyəti baxımından yarada biləcəyi “çətinliklərə”, eləcə də futbol matçlarında çalışan əməkdaşların və azarkeşlərin təhlükəsizliyinə diqqət çəkib.
“Digər idman növlərində futboldakı kimi azarkeş zorakılığı və cinayət xarakterli davranışlar müşahidə olunmur. Bu cür hərəkətlər azlıq təşkil edən bir qrup tərəfindən törədilsə də, alkoqol çox vaxt zorakılıq və asayişin pozulmasında mühüm rol oynayır”, – nümayəndə bildirib. “Matçlar zamanı daha çox alkoqol istehlakına icazə verməklə bu vəziyyəti daha da ağırlaşdırmaq məsuliyyətsizlik olardı”.
Nümayəndə əlavə edib ki, “mövcud sübutlar hərtərəfli araşdırılmadan və bu sahədə təcrübəsi olan polis əməkdaşları ilə ətraflı məsləhətləşmələr aparılmadan əsaslı dəyişikliklər etmək inanılmaz dərəcədə düşünülməmiş addım olardı”.
Polisin mövqeyinə görə, problemin mühüm hissələrindən biri də son dərəcə varlı futbol klublarının matç günlərində stadionlarının ətrafında asayişin qorunması xərclərinə töhfə verməməsidir. Nəticədə, bu yük vergi ödəyicilərinin üzərinə düşür.
Əsas problem diqqətdən kənarda qalır?
Börnham tribunalara pivənin qaytarılmasına diqqət yetirməklə İngiltərə futbolunun üzləşdiyi daha ciddi problemləri arxa plana keçirməkdə ittiham olunur.
Yayımçı və kontent yaradıcısı Marva Kril bu yaxınlarda “The Guardian” qəzetində dərc olunan məqaləsində yazıb:
“Fəhlə sinfinə mənsub azarkeşlər mövsümlük biletləri almaqda çətinlik çəkərkən, irqçi, cinsiyyətçi və homofob məzmunlu onlayn təhqirlər davam edərkən, Cim Retkliff kimi futbol dünyasının ən yüksək səviyyəsində olan şəxslər öz platformalarından cəmiyyəti kəskin şəkildə qütbləşdirən siyasi baxışları yaymaq üçün istifadə edərkən, oturacağında bir stəkan pivə içmək hüququnu futboldakı ayrı-seçkiliyin əsas nümunəsi kimi təqdim etmək reallıqdan uzaq görünür”.
O əlavə edib: “Bu, fəhlə sinfinə mənsub azarkeşlərə qarşı ayrı-seçkiliyi inkar etmək demək deyil. Lakin futbolun daxilində bu problemin kökləri daha dərindir. Alkoqol məsələsində futbol azarkeşlərinin özünəməxsus şəkildə daha çox iğtişaş törətməyə meyilli olduğu barədə köhnə təsəvvür mövcuddursa, qadağanın ləğvi bu düşüncəni avtomatik aradan qaldırmayacaq. Həmin qərəzli münasibət matçlarda polisin davranışında özünü göstərə bilər. Məsələn, qabaqlayıcı tədbir adı altında gücləndirilmiş polis və təhlükəsizlik qüvvələri cəlb oluna bilər”.
Statistik məlumatlar da bu narahatlıqları gücləndirir. Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, ötən mövsüm polisə ən çox bildirilən insident növü nifrət zəminində törədilən hüquq pozuntuları olub. Belə hadisələr 491 matçla əlaqələndirilib. Bundan əlavə, 22 matçda cinsiyyətçi davranış, 37 matçda isə qadınlara qarşı zorakılıq halları qeydə alınıb.
Bu ağır problemlərin tribunalarda alkoqolun əlçatan olması nəticəsində daha da kəskinləşə biləcəyini düşünmək üçün ciddi əsaslar var.
Nümunə götürüləcək təcrübə
Kişi futbolunda qanunvericiliyə yenidən baxılması müzakirə olunduğu bir vaxtda qadın futbolu bu sahədə müəyyən təcrübə təqdim edib. Cari mövsümün əvvəlindən etibarən İngiltərə Qadınlar Super Liqasının (WSL) bütün klublarına tribunalarda alkoqol satmağa icazə verilir.
Qaydalardakı bu mühüm yumşalma ikiillik uğurlu sınaq proqramından sonra həyata keçirilib. 2025–2026-cı illər mövsümündə 20 klub WSL və ikinci divizion olan WSL 2 çərçivəsində 29 stadionda keçirilən 190 matçda azarkeşlərin öz yerlərində alkoqol içməsinə icazə verib.
Lakin Marva Kril hesab edir ki, qadın futbolunda əldə olunan müsbət nəticələr qadağanın hər yerdə ləğv edilməsinin də uğurlu olacağına zəmanət vermir.
O yazır: “Qadın futbolu sadəcə tribunalarda daha az insan olan kişi futbolu versiyası deyil. Matç günü təcrübəsi fərqlidir və nəyin işlədiyini müzakirə edərkən bu fərqi nəzərə almaq vacibdir”.
Hökumətin statistikasına görə, 2025–2026-cı illər mövsümündə qadın futbolunun bütün yarışlarında mövsüm ərzində cəmi dörd nəfər saxlanılıb.
Növbəti addım nə olacaq?
Börnhamın tribunalarda alkoqola qoyulmuş “ayrı-seçkilik xarakterli” qadağaya son qoymaq arzusu reallaşsa da, bu proses müəyyən vaxt tələb edə bilər.
Müzakirələrin mürəkkəb xarakteri göstərir ki, Baş nazir mövcud qaydalara qarşı olduğunu bildirsə də, yaxın vaxtlarda sürətli həll yolu gözləmək düzgün olmazdı.
“Sky News”un məlumatına görə, hökumət rəsmiləri Börnhama qadağanın ləğvinin polis orqanlarına matçların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi xərclərinin artıq vergi gəlirləri hesabına qarşılanmasının mümkün olmadığını bildirmək üçün əsas verə biləcəyini deyiblər. Bu halda xərclərin klubların üzərinə qoyulması tələb oluna bilər, lakin klubların da həmin məbləği ödəmək imkanları şübhə doğurur.
Telekanal hətta islahatın səssizcə gündəmdən çıxarıldığını və “heç vaxt həyata keçirilməyəcəyini” iddia edəcək qədər irəli gedib.
İngiltərə və Uelsdə futbol matçlarında polis fəaliyyətinə cavabdeh olan baş polis rəisi Mark Roberts yay aylarında “The Guardian”a bildirib:
“Mövcud sistemdə milyardlarla funt sterlinq dəyərində olan futbol klubları stadionlarının xaricində asayişin qorunması üçün heç bir ödəniş etmirlər. Nəticədə hər mövsüm 70 milyon funt sterlinqlik xərc vergi ödəyicilərinin üzərinə düşür. Bu vəziyyətin davam etməsi mümkün deyil”.
“Arsenal” azarkeşi Maks isə Börnhamın qanunu dəyişdirmək istəyini siyasi addım kimi qiymətləndirir. O, “GOAL”a deyib:
“Düşünürəm ki, bu, Börnhamın – söz oyunu üçün üzr istəyirəm – potensial seçici bazasına hesablanmış siyasi gedişidir. Mən matç günü təcrübəsini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıracağını düşünmürəm”.
“BBC”nin məlumatına görə, qadın futbolunun təcrübəsindən yararlanaraq qanun dəyişikliyinin mümkünlüyünü qiymətləndirmək üçün sınaq proqramının həyata keçirilməsi ehtimalı hələ tamamilə gündəmdən çıxarılmayıb.
Bununla belə, alkoqolun daha geniş miqyasda tribunalara qaytarılması futbol klublarını, azarkeşləri və Rəqəmsal, Mədəniyyət, Media və İdman Nazirliyini əhatə edən geniş məsləhətləşmələr tələb edəcək.
Ən vacib məqam isə budur ki, Börnhamın iddialı açıqlamalarına baxmayaraq, hazırda bu istiqamətdə konkret plan mövcud deyil. Buna görə də Premyer Liqada və İngiltərə futbolunun aşağı divizionlarında tribunalarda pivə qədəhlərini yenidən görmək üçün bir müddət gözləmək lazım gələ bilər.
Mənbə: Goal.com
Tərcümə: Qaynarinfo.az
