Şotlandiyanın əsas simvollarından birinə çevrilən damalı kilt haqqında maraqlı faktlar, onun tarixi və kişilərin bu geyimi niyə alt paltarsız geyinməsi barədə məlumatlar açıqlanıb.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Unian" yazıb.
Kilt nədir, onu adi ətəkdən nə fərqləndirir və şotlandiyalı kişilər niyə bu geyimi seçiblər?
Əvvəllər kilt, ilk növbədə, praktik geyim hesab olunurdu. O, dağlıq ərazilərdə yaşayan insanları soyuqdan və yağışdan qoruyur, hərəkət etməyə mane olmur, ehtiyac olduqda isə plaş və hətta yorğan kimi istifadə edilirdi.
Zaman keçdikcə kilt qadağan edildi, yenidən istifadəyə qayıtdı və Şotlandiyanın milli kimliyinin rəmzinə çevrildi.
Şotlandiya kiltı nədir?
Müasir kiltin sələfi “Feileadh Mòr” adlanan böyük kilt olub. Bu geyim haqqında yazılı məlumatlar XVI əsrin sonlarına aiddir.
Təxminən 4–8 metr uzunluğunda yun parçadan hazırlanan böyük kilt bədənə dolanaraq kəmərlə bərkidilirdi. Parçanın yuxarı hissəsi çiyinlərə atılır, plaş və ya yorğan kimi istifadə olunurdu.
Kiltin qısa variantı isə xeyli sonralar meydana çıxıb. Onun yaradılması çox vaxt ingilis sənayeçisi Tomas Roulinsinə aid edilir. İddialara görə, 1720-ci illərdə o, işçilərin hərəkətini çətinləşdirdiyinə görə böyük plaşın yuxarı hissəsinin çıxarılmasını təklif edib. Bununla belə, tarixçilər müasir kiltin konkret bir ixtiraçının iştirakı olmadan, tədricən formalaşmış ola biləcəyini də düşünürlər.
Məşhur damalı naxış olan tartan da zaman keçdikcə simvolik məna qazanıb. Onun müxtəlif növləri müəyyən klanlar və ərazilərlə əlaqələndirilməyə başlanıb.
Kiltlə adi ətək arasında hansı fərq var?
Xarici görünüşünə görə oxşar olsalar da, ənənəvi kilt konstruksiyasına görə adi ətəkdən fərqlənir. O, qalın yun parçadan tikilir, arxa hissəsində xarakterik bükümlər yaradılır, ön hissədəki parça qatları isə bir-birinin üzərinə keçirilərək xüsusi bağlayıcılarla bərkidilir.
Lakin zaman keçdikcə bu fərq yalnız geyimin quruluşu ilə məhdudlaşmayıb. Kilt Şotlandiyanın dağlıq bölgələrində yaşayan əhalinin mədəniyyəti, hərbi tarixi və milli ənənələri ilə sıx bağlı olub. Xüsusilə XVIII əsrdə baş verən hadisələrdən sonra onun simvolik əhəmiyyəti artıb.
1746-cı ildə yakobitlərin məğlubiyyətindən sonra Britaniya hakimiyyəti Şotlandiyanın dağlıq ərazilərində yaşayanlara ənənəvi dağ geyimlərini geyinməyi qadağan edib. Bu məhdudiyyət 1782-ci ilə qədər qüvvədə qalıb.
Qadağanın ləğvindən sonra kilt tədricən yalnız praktik geyim olmaqdan çıxaraq Şotlandiya milli kimliyinin əsas simvollarından birinə çevrilib.
Şotlandiyalılar niyə kiltin altında alt paltarı geyinmirlər?
Kiltin altında alt paltarı geyinməmək ənənəsi əsasən Şotlandiyanın dağlıq bölgələrində yaşayan əhali və hərbçilərlə əlaqələndirilir.
Tarixən alt paltarı kişi geyiminin mütləq tərkib hissəsi olmadığından kilt çox vaxt birbaşa bədənə geyinilirdi. Sonralar bu üsul Britaniya ordusunun Şotlandiya dağ alaylarında da ənənəyə çevrilib. Hətta bu geyim tərzi ingilis dilində “going regimental”, yəni “alay ənənəsinə uyğun geyinmək” adlandırılıb.
Hərbi ənənə ilə bağlı maraqlı bir hekayə də var. İddialara görə, əsgərlərin bu qaydaya əməl edib-etmədiyini yoxlamaq üçün uzun çubuğun ucuna bərkidilmiş güzgüdən istifadə edilirdi. Bununla belə, bu gün həmin ənənəyə riayət etmək heç kim üçün məcburi deyil.
Bəs müasir şotlandiyalılar kiltin altında nə geyinirlər?
Bu, şəxsi seçimdən və şəraitdən asılıdır. Bəziləri qədim ənənəyə sadiq qalır, digərləri isə adi alt paltarına üstünlük verirlər.
Şotland rəqslərinin ifaçılarına və dağ oyunlarının iştirakçılarına isə tünd rəngli alt paltarı geyinmək tövsiyə və ya tələb oluna bilər. İcarəyə götürülmüş kiltin altında alt paltarı geyinmək də gigiyena baxımından məsləhət görülür.
Beləliklə, şotlandiyalıların kiltin altında nə geyinməsi ilə bağlı vahid cavab yoxdur. Ənənə bu gün də mövcuddur, lakin gündəlik həyatda seçim şəxsin istəyindən və konkret vəziyyətdən asılıdır.
Bu gün kilt harada geyinilir?
Kiltin istifadə məqsədi dəyişsə də, bu geyim Şotlandiyada öz əhəmiyyətini qoruyub saxlayır. Hazırda ona aşağıdakı yerlərdə rast gəlmək mümkündür:
* Toylarda və ailə mərasimlərində;
* Milli bayramlarda və rəsmi mərasimlərdə;
* Bəzi hərbi bölmələrdə;
* Şotlandiyanın dağ oyunlarında və festivallarda;
* Müasir şəhər dəbinin bir elementi kimi.
Beləliklə, vaxtilə Şotlandiyanın sərt hava şəraitində dağlıq ərazilərin sakinlərinə kömək edən kilt qadağalardan və dövrün dəyişməsindən sağ çıxaraq günümüzə qədər gəlib çatıb.
Bu gün o, ölkənin ən tanınan simvollarından biri olaraq qalır. Kiltin altında nə geyinilməsi ilə bağlı məşhur ənənə isə artıq məcburi qayda deyil, şəxsi seçim məsələsidir.
Aydın
