106 il əvvəl anadan olan italyan yazıçı və jurnalist Canni Rodarinin (1920-1980) “Celsomino Yalançılar Ölkəsində” nağılından maraqlı hissəni təqdim edirik:
Tez-tez olur ki, dünyanın hansısa guşəsində bir quldur dəstəsi hansısa ölkəni ələ keçirir. Ölkəni ələ keçirən Cakomon özünü Birinci Cakomon kral elan etmək qərarına gəldi, adamlarını isə admiral, saray xidmətçisi, saray əyanı və yanğınsöndürən rəisi etdi.
Təbii ki, Cakomon bir qanun çıxartdı ki, hamı onu “əlahəzrət” deyə çağırmalıdır, əks halda dili kəsiləcək. Amma heç kimin ağlına onun haqqında həqiqəti demək gəlməsin deyə, nazirlərinə lüğəti islahat etməyi əmr etdi.
— Bütün sözlərin mənasını dəyişmək lazımdır, — deyə izah etdi. — Məsələn, “quldur” sözü bundan sonra “vicdanlı, ləyaqətli adam” demək olacaq. Belə olanda insanlar mənə quldur deyəndə, yeni dildə bu, mənim ləyaqətli adam olmağım demək olacaq.
— Gəmidə olarkən gördüyümüz bütün balinalara and olsun, bu əla fikirdir! — deyə heyran qalmış nazirlər qışqırdılar. — Bunu qızıl hərflərlə yazmağa dəyər.
— Hamıya aydındır? — deyə Cakomon davam etdi. — İndi işə başlayın! Bütün əşyaların, heyvanların və insanların adlarını dəyişin! Əvvəlcə “sabahınız xeyir” əvəzinə “gecəniz xeyrə qalsın” demək lazımdır. Beləliklə, mənim sadiq təbəələrim günə yalanla başlayacaqlar. Əlbəttə, yatmaq vaxtı gələndə “sabahınız xeyir” demək lazım gələcək.
— Möhtəşəmdir! — deyə nazirlərdən biri qışqırdı. — Biri haqqında “nə gözəl görünürsünüz” demək üçün isə “sifətiniz lap kərpic kimidir” demək lazım olacaq.
Lüğət islahatından sonra yalanı hamı üçün məcburi edən bir qanun çıxarıldı. Və burada tam bir qarışıqlıq başladı.
Əvvəllər insanlar çox tez-tez səhv edirdilər. Məsələn, çörək almaq üçün çörək dükanına gedirdilər, unudurdular ki, orada indi karandaş və dəftər satılır, çörəyi isə dəftərxana ləvazimatları mağazasından almaq lazımdır. Ya da şəhər parkında gəzməyə gedib, güllərə baxıb ah çəkirdilər:
— Nə gözəl qızılgüllərdir!
Dərhal kolun arxasından kral Cakomonun keşikçisi qandalları hazır halda atılıb çıxırdı.
— Afərin, doğrudan da afərin! Bilirsiniz ki, qanunu pozmusunuz? Ağlınıza necə gəldi ki, yerkökünə qızılgül deyəsiniz?
— Bağışlayın, — deyə günahkar mızıldanır və tələsik parkdakı digər gülləri tərifləməyə başlayırdı. — Nə heyrətamiz gicitkəndir! — deyirdi, bənövşələri göstərərək.
— Yox, bu nömrə keçməz! Cinayəti artıq törətmisiniz. Bir az həbsdə oturub yalan danışmağı məşq edin.
Amma məktəblərdə baş verənləri təsvir etmək ümumiyyətlə mümkün deyil. Cakomon vurma cədvəlindəki bütün rəqəmləri dəyişməyi əmr etdi. Toplamaq üçün çıxmaq lazım idi, bölmək üçün isə vurmaq. Müəllimlərin özləri də artıq tapşırıqları yoxlaya bilmirdilər.
Tənbəllər üçün əsl cənnət başlamışdı: nə qədər çox səhv etsələr, əla qiymət alacaqlarına bir o qədər əmin olurdular.
Bəs inşalar?
Təsəvvür edə bilirsiniz, tərsinə yazılanda necə inşalar alınırdı. Budur, məsələn, saxta qızıldan medalla mükafatlandırılan bir şagirdin “Gözəl gün” mövzusunda yazdığı inşa:
“Dünən yağış yağırdı. Ah, leysan yağışın altında gəzmək nə böyük həzzdir! Nəhayət insanlar çətir və plaşlarını evdə qoyub pencəksiz, təkcə köynəkdə gəzə bildilər. Mən günəş çıxanda xoşlamıram: islanmamaq üçün evdə oturub bütün gecəni günəş şüalarının qapıların kirəmitləri üzərində necə kədərli sürüşdüyünə baxmalı olursan”.
Bu inşanı düzgün qiymətləndirmək üçün nəzərə almalısınız ki, bu dildə “qapıların kirəmitləri” “pəncərələrin şüşələri” demək idi.
Amma bu qədər bəsdir. Artıq söhbətin nədən getdiyini bilirsiniz. Yalançılar Ölkəsində hətta heyvanlar da yalan danışmağa məcbur idilər. İtlər miyoldayır, pişiklər hürür, atlar böyürür, zooparkda qəfəsdə oturan şir isə cırıldamağa məcbur idi, çünki nərildəmək siçanlara həvalə edilmişdi.
Yalnız sudakı balıqlar və havadakı quşlar kral Cakomonun bütün qanunlarına tüpürə bilirdilər. Axı balıqlar həmişə susur və buna görə də heç kim onları yalan danışmağa məcbur edə bilməz. Quşları isə kral keşikçiləri həbs edə bilmirdi. Quşlar əvvəlki kimi, hərəsi öz dilində mahnı oxumağa davam edirdi. İnsanlar onlara həsədlə baxıb ah çəkirdilər:
— Xoşbəxtdirlər, heç kim onları cərimələyə bilməz…
Hazırladı: Natiq Səlim,
KONKRET.az
