O, indicə başqasının çirkli otağını təmizləmişdi, sonra isə ağır yemək sinilərini daşıyırdı. Belçika şahzadəsi Luiza özü üçün belə bir həyat seçməmişdi. Ona “Nassau” otelində sadə bir iş təklif olunmuşdu və o, qəpik-quruşa işləyirdi.
Heç kim solğun paltarlı, yorğun, yaşlı qadının vaxtilə imperator Vyanasının dəbdəbəli ballarının ulduzu olduğunu təxmin edə bilməzdi. Axı bir zamanlar o, necə də gözəl və cazibədar idi! Vəliəhd şahzadə Rudolf özü onu rəqsə dəvət edir, sonra isə şəhərdə faytonla gəzdirirdi.
Bütün bunlar tüstü kimi dağılıb getmişdi. Ən gözəl günlər keçmişdə qalmışdı. Hələ uzun illər əvvəl, 1876-cı ildə Luiza Belçika özünü dünyanın ən bədbəxt qadını hesab edirdi. O, kralın qızı və Sakson-Koburq şahzadəsi Filipin həyat yoldaşı idi. Lakin ərinə qarşı heç bir sevgi hiss etmirdi. Əvvəllər münasibətlərinin düzələ biləcəyinə ümid edirdi. Ancaq gənc cütlük Vyanaya köçəndə bu ümidlər puça çıxdı.
Şahzadə Filipin evində hər şey onun sərt və olduqca əsəbi anasının əlində idi. Qayınana gəlinindən itaətkarlıq və mütilik tələb edir, Luizanın öz istəkləri ilə qətiyyən maraqlanmırdı.
Luiza isə yalnız bir şey istəyirdi: onu rahat buraxsınlar! Şahzadə ilə şahzadə xanım sanki fərqli planetlərdə doğulmuşdular və bir-birlərini heç cür anlaya bilmirdilər. Luiza ərinə baxıb öz-özünə düşünürdü: Mən bu adamla evlənməyə necə razı olmuşam? Onun bu qədər qəribə xüsusiyyətlərinin olduğunu necə görməmişəm? Filip arvadının qadınlıq hisslərini oyatmaq ümidi ilə ona daim müxtəlif kitablar və illüstrasiyalar göstərirdi. Lakin bunlar Luizada yalnız ikrah doğururdu. O, ümumiyyətlə, evli olmamağı, toyadək yaşadığı kimi yaşamağı üstün tutardı: at sürmək, rəqs etmək… Ancaq hətta anası da Brüsseldən ona nəsihətlə dolu məktublar yazırdı:
— Eşitmişəm ki, ərini öz otağına buraxmırsan. Bu, yolverilməzdir! Sən öz borcunu unudursan! — deyə Belçika kraliçası narazılığını bildirirdi.
1876-cı ildə Luiza əri ilə birlikdə Belçikaya səfər edəndə atası, şahzadənin davranışlarından narazı olduğunu göstərmək üçün, sanki qızının orada olmadığını iddia etdi. Kral onu görməzdən gəldi! Luiza uzun müddət ağladı. Ancaq sonda ərini otağına buraxmağa razı oldu. Daha sonra onların Leopold adlı oğlu, ardınca isə Doroteya adlı qızı dünyaya gəldi.
— Qız uşağının ağıllı və savadlı olması vacib deyil, — deyə şahzadə Filip etinasızlıqla bildirirdi. — Axı sən də elə çox şey bilmirsən, elə deyilmi? Doroteya da minimum biliklə kifayətlənə bilər.
Bu sözlər Luizaya toxundu. O istəyirdi ki, oğlu ilə qızına fərq qoyulmasın. Axı öz uşaqlığında da belə olmuşdu: qardaşına müxtəlif elmləri öyrədir, Luizaya isə əsasən tikmə tikməyi öyrədirdilər. İndi eyni vəziyyət təkrarlanırdı və o, heç nəyi dəyişə bilmirdi… Luiza Vyana ballarında rəqs etməyi sevirdi. Onu hazırcavab, şən və olduqca əyləncəli gənc qadın kimi tanıyırdılar. Lakin çox az adam onun daxilində hansı ağrıların gizləndiyini bilirdi.
Luizanın ən yaxın sirdaşlarından biri Avstriya imperiyasının taxt-tac varisi, vəliəhd şahzadə Rudolf oldu. O da ailəsi və yaxınları tərəfindən anlaşılmadığını hiss edirdi. Buna görə də Luizada özünə yaxın bir ruh tapmışdı.
— Siz möhtəşəm qadınsınız, — deyə Rudolf ona söyləyirdi. — Kaş ki, sizinlə evlənə biləydim!
— Onda mənim bacımla evlənin! — Luiza gülümsəyərək təklif etdi. — Deyirlər, biz bir-birimizə oxşayırıq.
Bu zarafat sonradan çoxlarının diqqətini çəkdi. Vyanada uzun müddət müzakirə edildi ki, görəsən, Filip Sakson-Koburqun həyat yoldaşı Rudolfun gələcək həyat yoldaşını seçməsinə təsir göstərmişdimi, yoxsa bu, sadəcə, təsadüf idi? Hər halda, vəliəhd Luiza ilə tez-tez görüşməyə və onunla gəzintiyə çıxmağa davam edirdi.
1881-ci il mayın 10-da Rudolf Belçika şahzadəsi Stefanla evlənəndə Luiza ən hörmətli qonaqlar arasında idi.
Luiza at sürməyi çox yaxşı bacarırdı. Buna baxmayaraq, bir gün əlavə dərslər almaq qərarına gəldi. Saray tövlələrinin müdiri, baron d’Ablen ona kömək etməyi təklif etdi. Hətta Luiza üçün qadınlara aid olmayan, adi kişi yəhəri də hazırladılar. Bu, Vyanada yenidən dedi-qodulara səbəb oldu. Axı zadəgan qadının belə yəhərdən istifadə etməsi qəbul olunmuş qaydalara uyğun deyildi! Luiza kədərlənəndə ya tövləyə, ya da Rudolfun sarayına gedirdi. Baron və vəliəhd onun ən etibarlı, ən yaxın dostları idi. Rudolfla vaxt keçirmək ona xoş gəlirdi. Bununla belə, şahzadənin getdikcə daha çox qaranlıq düşüncələrə qapılmasından narahat olurdu.
— Bu fikirləri beyninizdən qovun, — deyə ona təsəlli verirdi. — Mən sizə kömək edəcəyəm!
Bütün bunlar şahzadə Filipin xoşuna gəlmirdi. O, arvadının qadın dostları ilə vaxt keçirməsini istəyirdi. Üstəlik, ətrafdakılar Luiza haqqında ərinə xoşagəlməz sözlər pıçıldayır, Filip də bunlara inanırdı. Əri onu nədə ittiham etdiyini söyləyəndə Luiza istehza ilə güldü:
— Doğrudanmı? Axı sizin davranışınız məndə belə şeylərə qarşı həmişəlik ikrah hissi yaradıb! Lakin Filip ona inanmadı.
1888-ci ilin avqustunda bir səhər Luiza yuxudan oyandı, ayağa qalxdı, çiyinlərinə gecə geyimi atdı və… otağından çıxa bilmədiyini gördü.
O, qışqırır, qapını döyür, kömək istəyirdi. Lakin heç kim onun köməyinə gələ bilmirdi, çünki şahzadə Filip buna qadağa qoymuşdu. Yalnız axşam qapının kilidi açıldı və Luiza bayıra çıxa bildi. Sonra isə dostlarından birinin qəfildən özünü pis hiss etdiyini öyrəndi. Luizanın vəziyyəti kəskin şəkildə pisləşdi. O, ağlayır, paltarının krujevalarını cırır, vazaları yerə çırpırdı… Növbəti il isə vəliəhd Rudolf vəfat etdi. Onun ölümü o qədər qəribə və müəmmalı idi ki, bu hadisə Vyanada və onun hüdudlarından kənarda uzun müddət müzakirə olundu.
— Bəlkə də, günahkar Filipdir? — deyə Luiza düşünürdü.
O, ərindən qorxmağa başlamışdı. Gecələr qapısını bağlayır, gündüzlər isə təkbaşına heç yerə getməməyə çalışırdı. Xoşbəxtlikdən, ona yoldaşlıq edən biri tapıldı. Bu, baron Nikola Döri de Jobahaz idi. O, təcrübəli atlı və ov həvəskarı idi. Filipin adyutantı olduğundan Koburq sarayında daim olurdu. Luiza qısa müddətdə Nikola qarşı güclü hisslər bəsləməyə başladı. Axı o, özünü belə tənha hiss edirdi! Filip qəzəbləndi. O, Luizanın anasına uzun bir məktub yazaraq qızını ittiham etdi və kraliçadan ona təsir göstərməsini tələb etdi.
Lakin Belçika kraliçası daha incə bir yol seçdi. O, Luizaya deyil, Dörinin özünə məktub yazdı. Barona səxavətli məbləğ təklif etdilər ki, şahzadənin gözündən uzaqlaşsın. Hətta onun üçün münasib bir gəlin də məsləhət gördülər. Nikola evlənəcəyini Luizaya söyləyəndə bədbəxt qadın acı-acı ağladı. Dünya onun gözündə mənasını itirmişdi. Luiza dərin depressiyaya düşürdü və vəziyyəti o qədər nəzərə çarpırdı ki, Filip özü də qorxmağa başladı. O, arvadını götürüb Misirə apardı. Bu səfər Luizanın çox xoşuna gəldi. 1894-cü ildə geri qayıdanda ailədəki vəziyyət sanki düzəlmişdi… Lakin şahzadə Filip tez sevinmişdi. Luizanın həyatında yeni bir insan peyda oldu: qraf Geza Mattaxiç. O da digərləri kimi Luiza ilə at sürməklə məşğul olurdu. O da digər kişilər kimi şahzadənin yanında çox vaxt keçirirdi. Filip isə məsələnin mahiyyətini araşdırmaq istəmədən qrafı duelə çağırdı.
Belçika kraliçası Vyanada baş verən növbəti qalmaqaldan xəbər tutanda qızına yazdı:
— Artıq vətənində səni görmək istəmirlər. Bura gəlməyi ağlına belə gətirmə!
Vyanada da Luiza haqqında xoşagəlməz fikirlər yaranmışdı. İnsanlar düşünürdülər: bu cütlük — Filip və Luiza — nə vaxt sakit yaşamağı öyrənəcək? Luiza əşyalarını toplayıb Nitsaya yola düşdü. Orada olarkən ərinin qrafla qarşılıqlı təhdidlərə baxmayaraq, heç bir nəticə verməyən bir qarşıdurma yaşadığını öyrəndi. Sonra ona ultimatum verdilər: ya Koburq sarayına qayıdıb əvvəlki həyatına davam etməli, ya da ruhi xəstələr üçün nəzərdə tutulmuş klinikaya yerləşdirilməli idi.
— Sizin yanınıza qayıtmaq? — Luiza ərinə nifrətlə baxaraq dedi. — Heç vaxt!
Beləliklə, o, Döblinqdəki ruhi xəstələr klinikasına yerləşdirildi. Luiza səbirli olmağa çalışır, orada qalmasına dözür və heç kimlə ünsiyyət qurmamağa üstünlük verirdi. Bununla belə, hadisə barədə məlumatlar Avstriya mətbuatına sızdı. Qəzetlərdə şahzadə Filipin arvadının taleyi barədə qanunsuz qərar verdiyi yazılırdı.
İnsanlar Luizaya rəğbət göstərməyə başladılar. Bu rəğbət getdikcə böyüyürdü və Filipin qəzəbinə səbəb olurdu. Nəhayət, o, Luizanı imperiyanın hüdudlarından kənara çıxarıb Saksoniyadakı Lindenhof müalicə müəssisəsinə yerləşdirdi. Yəqin ki, Luiza həkimlərin nəzarəti altında ömrünün sonunadək qalacaqdı. Lakin qraf Geza jurnalistlərə müraciət etmək qərarına gəldi. 1904-cü ilin yanvarında o, Leypsiqdə “Dövlət maraqları naminə dəli elan edilmiş qadın” adlı xatirələr kitabını nəşr etdirdi.
Kitabda bədbəxt Luizanın başına gələn hər şeydən bəhs olunurdu: onun necə həbs edildiyindən, ailəsindəki bədbəxt uşaqlığından, valideynləri arasındakı münaqişələrdən və şahzadəyə zorla qəbul etdirilmiş evlilikdən. Qraf həmçinin bu evliliyin Luizanın Vyana sarayındakı vəziyyətini necə mürəkkəbləşdirdiyini də təsvir edirdi.
Avstriya-Macarıstan imperiyasında kitab müsadirə edildi və qadağan olundu. Lakin bu qadağa kitaba olan marağı daha da artırdı. Axı o vaxta qədər heç kim kral ailəsinin üzvləri haqqında belə açıq şəkildə yazmamışdı! 1904-cü il avqustun 31-də qraf Luizanı klinikadan qaçırmağa kömək etdi.
Daha sonra Luiza Parisdə həkimlər konsiliumunun qarşısına çıxdı. Həkimlər onun psixi cəhətdən sağlam olduğunu təsdiqlədilər. Bundan sonra şahzadə böyük çətinliklərlə boşanma prosesinə başladı. Filip arvadına hər ay maddi təminat ödəməyə razılaşdı və bir il sonra boşanma sənədlərini imzaladı. 1909-cu ildə Luizanın atası Belçikada vəfat edəndə o, dəfn mərasiminə qatılmaq üçün vətəninə qayıtdı. Lakin kralın iradəsinə əsasən, onu saraydan uzaqda saxladılar. Bu səfər Luiza üçün yalnız maddi baxımdan faydalı oldu: o, iki milyon frank miras aldı. Ancaq onun üçün çətin günlər başlayırdı.
Oğlu onunla ünsiyyətdən imtina etdi, daha sonra isə vəfat etdi. Luizanın pulları tükənirdi və o, yoxsulluq həddinə çatmışdı. Yaşamaq üçün paltarlarını və zinət əşyalarını satmağa məcbur oldu. Sonra qraf Geza həbs edildi. Onu casusluqda şübhəli bilərək Budapeştdəki düşərgəyə göndərdilər. Luiza yalnız qızının köməyi sayəsində dolana bilirdi. Qızı ona paltar və pul göndərirdi.
— Mənim hər şeyim var idi, — deyə Belçika kralının qızı kədərlə söyləyirdi. — İndi isə heç nəyim yoxdur. Bütün bunlar necə baş verdi?
Luizaya xatirələr kitabı yazmağı məsləhət gördülər.
O, “Taxt-tacların ətrafında süqutun şahidi oldum” adlı kitabını yazdı və əsəri atasına həsr etdi.
Bu kitab onun maddi vəziyyətini bir qədər yaxşılaşdırdı. Lakin tezliklə onu daha bir ağır zərbə gözləyirdi: sevimli qraf Geza vəfat etdi. Yaşlı, yorğun, həyatın sınaqları altında əzilmiş şahzadəyə sonuncu zərbə də vuruldu.
- Ona “Nassau” otelində… qulluqçu işləməyi təklif etdilər. Və Luiza bu təklifi qəbul etdi. Beləliklə, vaxtilə Belçikanın hakim sülaləsinə mənsub olan, Avstriya imperatorları ilə qohumluq əlaqələri olan qadın həyatın ən aşağı pilləsinə düşdü. Bu alçaldıcı vəziyyət bir ildən bir qədər çox davam etdi. Sonra Luiza üçün hər şey qəfil və sürətlə sona çatdı. 1924-cü il martın 1-də o, gözlərini əbədi yumdu.
— O, nəslimizin adına ləkə gətirdi! — deyə Belçikada danışırdılar.
Amma buna baxmayaraq, onun ölümünə görə qara geyinənlər də oldu.
Luizanın həyat hekayəsi sonralar dəfələrlə danışıldı. Çünki onun taleyi o qədər qəribə, dolaşıq və faciəli idi ki, sanki bir neçə insanın başına gələnlər bir ömrə sığmışdı.
Hazırladı: Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az
