Analitiklər dekabr ayına qədər neftin qiymətinin bir barel üçün 125 dollara qədər yüksələcəyini istisna etmirlər. Yaxın Şərqdə gərginliyin artması və Husilərin Səudiyyə Ərəbistanının neft obyektlərinə hücumları qiymət artımına təkan verəcək. Strateji neft ehtiyatlarının tükənməsi vəziyyətin daha da mürəkkəbləşməsinə səbəb olur. Rusiya rəsmiləri hesab edirlər ki, hazırkı şəraitdə dövlət ehtiyatlarının sərbəst buraxılması səmərəsizdir. Bundan əlavə, ekspertlər qeyd edirlər ki, Rusiya-ABŞ dizel müqaviləsi 2027-ci ilə qədər bazara təsir göstərməyəcək.
Səudiyyə Ərəbistanı ilə Husilər arasında münaqişə şiddətlənməkdə davam edir. Qruplaşma Səudiyyə Ərəbistanı Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus hərbi helikopteri vurduğunu bildirib. Qərb xəbər agentliklərinin məlumatına görə, buna cavab olaraq Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiya Husilər tərəfindən cənubdakı Xamis Muşait şəhərinə atılan iki ballistik raketi ələ keçirib və məhv edib. Səudiyyə Ərəbistanının Energetika Nazirliyi daha əvvəl husilərin Darhan şəhərindəki dövlət neft şirkəti “Saudi Aramco”nun inzibati binasına hücum etdiyini bildirmişdi. Husilər özləri Səudiyyə Ərəbistanındakı “Saudi Aramco” obyektlərini qanuni hədəfləri elan etmişdilər. Böyük Britaniya Dəniz Ticarət Ofisi (UKMTO) Səudiyyə Ərəbistanının Cubeyl şəhərindən 144 km şimal-şərqdə üzən başqa bir tankerin atəşə tutulduğunu bildirib. Onların məlumatlarına görə, ümumilikdə ötən həftə ticarət gəmilərinə ən azı 12 hücum olub. Hücumlardan onu Hörmüz boğazının özündə, biri Fars körfəzində, biri isə Oman körfəzində baş verib. UKMTO-ya görə, Hörmüz boğazından keçən ümumi gəmi trafiki müharibədən əvvəlki səviyyələrdən təxminən 70% aşağı olaraq qalır.
Hücumların intensivləşməsi, ilk növbədə, qlobal neft bazarına mənfi təsir göstərir.
Bu fonda Beynəlxalq Enerji Agentliyi (BEA) qurum ölkələrinin əvvəllər vəd edilmiş 100 milyon barel neft və neft məhsullarının strateji ehtiyatlarından çıxarılmasını sürətləndirəcəklərini və tezliklə 20 milyon barel dizel yanacağı buraxacaqlarını açıqladı. Onlar həmçinin xatırlatdılar ki, artıq bazara 330 milyon barel neft və neft məhsulları çatdırılıb. BEA-nın bütün üzv ölkələrinin ümumi ehtiyatları hazırda təxminən 1,1 milyard barel təşkil edir ki, bunlardan 200 milyon bareldən çoxu dizel yanacağıdır. BEA-nın İdarə Heyəti neft istehsalı və emalı gücünə malik üzv ölkələri enerji məhsullarının, xüsusən də dizel yanacağının qlobal bazara tədarükünü sürətləndirməyə çağırıb. Rusiya Baş nazirinin müavini Aleksandr Novakın sözlərinə görə, Beynəlxalq Enerji Agentliyinə üzv ölkələrin ehtiyatlarından azad etdiyi neft mövcud qlobal bazar çatışmazlığını ödəmək üçün kifayət deyil: "Hazırda Beynəlxalq Enerji Agentliyinin üzv ölkələrinin - ABŞ və Avropa ölkələrinin ehtiyatlarından fəal şəkildə istifadə edilən qalan ehtiyatların təxminən 500 milyon barel azad edilməsi qərara alınıb. Bizim hesablamalarımıza görə, bazar artıq 2,2 milyard barel itirib. Beləliklə, bu hələ də kifayət deyil". Onun fikrincə, Hörmüz boğazından tanker tranziti tamamilə açıldıqdan sonra qlobal neft bazarının sabitləşməsi üçün 1-1,5 il lazım olacaq. Novak bildirib ki, gəmiçilik məhdudiyyətləri səbəbindən qlobal bazar gündə təxminən 4-6 milyon barel neft itirir.Neft treyderi olan “Vitol” şirkətinin baş direktoru Rassel Hardi əvvəllər bildirmişdi ki, ABŞ-İran münaqişəsi səbəbindən Qərbin istifadəyə yararlı neft ehtiyatları tükənir. “Saudi Aramco” şirkətinin baş direktoru Amin Nasser xəbərdarlıq etmişdi ki, təchizatdakı fasilələri kompensasiya etmək üçün mövcud olan qlobal neft ehtiyatları olduqca aşağıdır. O bildirib ki, təchizat problemləri səbəbindən dünyada təxminən 6 milyard barel neftin 10%-dən azı faktiki olaraq istifadəyə yararlıdır. Qərb agentliklərinin məlumatına görə, ABŞ-ın Strateji Neft Ehtiyatlarındakı xam neft ehtiyatları 1982-ci ilin oktyabr ayından bəri ən aşağı səviyyə olan 283,8 milyon barelə düşüb. Novakın sözlərinə görə, bazar hazırda çatışmazlığa reaksiya verir: "Bazar vəziyyətin yaxşılaşmasını gözləyir, amma qiymətlər hələ də yüksəkdir. Əgər bu vəziyyət davam edərsə, düşünürəm ki, qiymətlər daha da artacaq". “Goldman Sachs” analitikləri yazır: "Təchizat riskləri, aşağı ehtiyatlar və neft qiymətlərinin faiz dərəcələrinə yüksək həssaslığı neftə tələbatı əhəmiyyətli dərəcədə artırdığı üçün qiymətlər yüksək olaraq qalır". Onlar dekabr ayına qədər bir barel üçün 125 dollara qədər artım proqnozlaşdırırlar.
Ötən həftəsonu ticarət zamanı “Brent” markalı xam neftin qiyməti barel üçün 110 dollara yaxınlaşdı. İzah edildiyinə görə, bu artım təkcə Yaxın Şərqdəki gərgin vəziyyətlə deyil, həm də ABŞ prezidenti Donald Trampın Rusiya dizel yanacağı tədarükü ilə bağlı Moskva ilə razılaşmasının bloklanması ehtimalı ilə əlaqədardır”. Moskva Rusiya dizel yanacağının kommersiya təchizat müqavilələrinin bağlanmasından 15-20 gün ərzində Amerika bazarına daxil olmağa başlayacağına söz verir. Aleksandr Novak bildirib: "Hazırda Rusiya Energetika Nazirliyi ilə ABŞ Energetika Nazirliyi arasında aktiv işlər aparılır və Rusiya ixracatçı şirkətləri ilə Rusiya dizel yanacağının alıcıları arasında tam əlaqə qurulur. ABŞ Energetika Nazirliyi qarşı tərəf və alıcı olacaq şirkətləri müəyyən edib. Hazırda kommersiya şərtləri ilə bağlı danışıqlar aparılır, əsasən müqavilələr bağlanır". O, həmçinin xatırladıb ki, Rusiya tədarükü ayda 500 min tondan 3,5 milyon tona qədər artırmağa hazırdır. Ekspertlər sazişin neft məhsulları bazarına cüzi təsirini qeyd ediblər. Söhbət oktyabr-noyabr aylarında qlobal bazarın 1%-dək tədarükdən gedir. Analitiklərin fikrincə, dizel ixracı gələn il qlobal bazarın 10%-dək artarsa, Yaxın Şərqdə itirilən tədarükün təxminən yarısını kompensasiya edə və qiymətləri daha da aşağı sala bilər.
Tahir TAĞIYEV
