Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu və etibarlı tərəfdaşlıq mövqeyi

Beynəlxalq aləmdə etimad və hörmət qazanmaq dövlətin ardıcıl siyasətinin, məsuliyyətli mövqeyinin və milli maraqlarını qorumaq bacarığının göstəricisidir. Hər bir ölkənin dünya birliyində layiqli yer tutması yalnız onun iqtisadi imkanları və siyasi potensialı ilə deyil, həm də beynəlxalq öhdəliklərə münasibəti, digər dövlətlərlə əməkdaşlıq səviyyəsi və qlobal problemlərin həllinə verdiyi töhfə ilə müəyyən olunur. Azərbaycan da müstəqillik dövründə beynəlxalq münasibətlər sistemində öz mövqeyini möhkəmləndirmək, etibarlı tərəfdaş kimi tanınmaq və dünya dövlətləri ilə qarşılıqlı faydalı əlaqələr qurmaq istiqamətində fəaliyyət göstərib. Bu gün ölkənin xarici siyasətində suverenliyin qorunması, milli maraqların müdafiəsi, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi və regional sabitliyin təmin olunması əsas istiqamətlər sırasındadır.
Azərbaycanın beynəlxalq birliyin etibarlı və hörmətli üzvü kimi təqdim olunması, ilk növbədə, müstəqil dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi ilə bağlıdır. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan qarşısında mürəkkəb siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik problemləri dayanırdı. Yeni beynəlxalq münasibətlər sisteminə uyğunlaşmaq, xarici dövlətlərlə diplomatik əlaqələr qurmaq, beynəlxalq təşkilatlarda təmsil olunmaq və milli maraqları qorumaq mühüm vəzifələr idi. Sonrakı illərdə aparılan dövlət quruculuğu prosesi Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsinə şərait yaratdı. Ölkənin xarici siyasətində ikitərəfli və çoxtərəfli münasibətlərin inkişafı, müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlığın qurulması mühüm yer tutdu.
Beynəlxalq etimadın formalaşması uzunmüddətli və ardıcıl fəaliyyət tələb edir. Dövlətlər arasında münasibətlər yalnız rəsmi görüşlər və imzalanan sənədlərlə məhdudlaşmır. Bu münasibətlərin davamlılığı tərəflərin üzərinə götürdükləri öhdəliklərə əməl etməsi, dialoqa açıq olması və qarşılıqlı maraqları nəzərə alması ilə bağlıdır. Azərbaycan müxtəlif ölkələrlə siyasi, iqtisadi, humanitar və mədəni sahələrdə əməkdaşlıq əlaqələri yaradaraq beynəlxalq münasibətlər sistemində öz iştirakını genişləndirib. Müxtəlif tərəfdaşlarla qurulan əlaqələr ölkənin xarici siyasət imkanlarını artırmaqla yanaşı, onun regional və beynəlxalq proseslərdə iştirakına da şərait yaradır.
Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin formalaşmasında coğrafi yerləşməsi və iqtisadi potensialı da mühüm rol oynayır. Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşən ölkə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafında iştirak edir. Bu coğrafi mövqe Azərbaycanın beynəlxalq yükdaşımalar, tranzit xidmətləri və logistika sahələrində əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir. Nəqliyyat infrastrukturuna yatırılan sərmayələr, limanların, dəmir yollarının və avtomobil yollarının inkişafı ölkənin regional bağlantılarda iştirakını gücləndirir. Nəticədə Azərbaycan müxtəlif bazarlar arasında iqtisadi əlaqələrin qurulmasına və nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsinə töhfə verən ölkələrdən biri kimi çıxış edir.
Enerji sahəsi də Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlıq münasibətlərində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xəzər hövzəsinin enerji resursları, neft və təbii qazın hasilatı, emalı və ixracı ölkənin dünya iqtisadiyyatı ilə əlaqələrinin genişlənməsində mühüm amillərdəndir. Azərbaycan müxtəlif ölkələrlə enerji sahəsində əməkdaşlıq etməklə təchizat marşrutlarının inkişafında iştirak edir. Bu sahədə uzunmüddətli layihələrin həyata keçirilməsi dövlətlər arasında iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsinə, infrastrukturun inkişafına və qarşılıqlı maraqların formalaşmasına imkan yaradır. Bununla yanaşı, müasir dövrdə bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı da Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıq gündəliyində mühüm istiqamətə çevrilir.
Beynəlxalq birliyin hörmətli üzvü olmaq yalnız iqtisadi və siyasi əlaqələrin genişliyi ilə ölçülmür. Bu statusun möhkəmlənməsi dövlətlərin beynəlxalq hüquqa münasibəti, sülhün qorunmasına yanaşması və digər ölkələrlə münasibətlərdə dialoqa üstünlük verməsi ilə də bağlıdır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvü olan Azərbaycan beynəlxalq platformalarda müxtəlif məsələlərlə bağlı öz mövqeyini ifadə edir və çoxtərəfli əməkdaşlıq proseslərində iştirak edir. BMT və digər beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq ölkəyə qlobal məsələlərin müzakirəsində iştirak etmək, öz maraqlarını təqdim etmək və müxtəlif dövlətlərlə dialoq aparmaq imkanı verir.
Beynəlxalq hüquq prinsiplərinin ardıcıl tətbiqi dövlətlərarası münasibətlərin sabitliyi üçün mühüm şərtdir. Suverenlik, ərazi bütövlüyü, dövlətlərin bərabərliyi və mübahisələrin sülh yolu ilə həlli kimi prinsiplər beynəlxalq münasibətlərin hüquqi əsaslarını təşkil edir. Bu prinsiplərin bütün dövlətlərə eyni şəkildə tətbiq olunması beynəlxalq sistemə inamın qorunması baxımından əhəmiyyətlidir. Azərbaycan da uzun illər ərzində öz ərazi bütövlüyü və suverenliyi məsələlərini beynəlxalq gündəlikdə önə çəkib. Ölkənin təcrübəsi göstərir ki, beynəlxalq münaqişələrin həlli zamanı hüquqi prinsiplərin, diplomatik səylərin və təhlükəsizlik amillərinin qarşılıqlı əlaqəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun mühüm istiqamətlərindən biri də regional sülh və təhlükəsizlik məsələləridir. Cənubi Qafqazda davamlı sabitliyin təmin olunması region dövlətlərinin gələcək inkişafı, iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpası baxımından vacibdir. Uzun müddət münaqişələrlə üzləşmiş regionda etimadın formalaşması, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, kommunikasiyaların açılması və qarşılıqlı münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində dialoqun davam etdirilməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu prosesdə əldə olunan nəticələrin davamlı olması tərəflərin razılaşmalara əməl etməsindən və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət göstərilməsindən asılıdır.
Azərbaycanın xarici siyasətində balanslı əməkdaşlıq yanaşması da diqqət çəkən istiqamətlərdəndir. Müasir dünyada dövlətlər müxtəlif siyasi və iqtisadi maraqlara malik tərəfdaşlarla münasibətlər qurmağa çalışırlar. Bu şəraitdə milli maraqları qorumaqla yanaşı, əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirmək çevik diplomatiya tələb edir. Azərbaycan Türkiyə, Avropa ölkələri, Mərkəzi Asiya dövlətləri, Asiya və Yaxın Şərq ölkələri, eləcə də digər beynəlxalq tərəfdaşlarla əlaqələrini müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf etdirir. İkitərəfli münasibətlərin genişləndirilməsi, hökumətlərarası komissiyaların fəaliyyəti, iqtisadi forumlar və qarşılıqlı səfərlər dövlətlər arasında əməkdaşlığın praktiki məzmununu artıran vasitələrdir.
Rəhimə Əliyeva
YAP Ordubad rayon 3 saylı tam orta məktəbin ƏPT -nın sədri