1984-cü il oktyabrın 3-də sovet kinoaktyoru Gega Kobaxidze güllələndi. Cəmi 23 yaşı vardı. Onun həyat yoldaşı Tinatin Petviaşvili isə 14 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. Gənc aktyorun faciəsi Sovet İttifaqının tarixində ən səs-küylü cinayət hadisələrindən biri ilə bağlı idi.
1984-cü il avqustun 23-də Sovet İttifaqının ən qalmaqallı cinayət işlərindən biri üzrə məhkəmə prosesi başa çatırdı. Təqsirləndirilənlər kürsüsündə dörd kişi və iki gənc qadın dayanmışdı. Onların arasında gənc kinoaktyor Gega Kobaxidze və onun həyat yoldaşı da vardı. Onlar qanuni nikahda cəmi bir neçə gün yaşaya bilmişdilər.
Cəmi iki ay əvvəl Gega Kobaxidze 23 yaşını Tbilisi istintaq təcridxanasında qeyd etmişdi. Növbəti doğum gününü isə görmək ona qismət olmayacaqdı. Gürcüstan SSR Ali Məhkəməsi dörd təqsirləndirilən şəxs barəsində ən ağır cəzanı – ölüm hökmünü çıxardı.
Bu, sovet kinosu tarixində nadir hadisələrdən biri idi. Baş rollarda çəkilmiş, tamaşaçılar tərəfindən tanınan və gələcəkdə böyük uğurlar qazana biləcək bir aktyor ağır cinayətə görə ölüm cəzasına məhkum edilmişdi.
Bəs o, hansı cinayəti törətmişdi?
Məşhur rejissorun oğlu, gələcəyin kino ulduzu
Herman, yaxud Gega Kobaxidze 1961-ci il iyunun 6-da Tbilisidə anadan olub. O, məşhur gürcü rejissoru Mixail Kobaxidzenin və teatr aktrisası Natela Maçavarianinin ailəsində böyüyüb.
Atası qısametrajlı filmlər çəkir, beynəlxalq kino festivallarında mükafatlar qazanırdı. Buna görə də Geganın hələ uşaq yaşlarından kino aləminə maraq göstərməsi təəccüblü deyildi. Bir müddət sonra atası onu “Gürcüstanfilm” kinostudiyasına gətirdi.
Gega ilk dəfə 1967-ci ildə atasının çəkdiyi “Kimsə avtobusa gecikir” qısametrajlı filmində kamera qarşısına keçdi.
1973-cü ildə isə gənc aktyor ikinci dəfə ekranlara çıxdı və bu dəfə baş rolu canlandırdı. O, gürcü klassik ədəbiyyatının məşhur əsəri əsasında çəkilmiş “Lazarenin macəraları” televiziya filmində yetim oğlanı oynadı.
Bir il sonra Qorki adına kinostudiyanın istehsalı olan “Qoy bizimlə qalsın” uşaq filmində yenidən baş rola çəkildi. 1975-ci ildə onun iştirakı ilə daha iki ekran əsəri tamaşaçılara təqdim olundu. “Qarışıqlıq” filmində kiçik rol alan aktyor “Quş südü” adlı qısametrajlı ekran əsərində yenidən baş qəhrəmanı canlandırdı.
1977-ci ildə Kobaxidze “Dörd cüt şalvar və bir çit don” qısametrajlı televiziya komediyasında kənd mexanizatorunu oynadı. Bir il sonra isə “Çempionun oğlu” idman dramında barmen obrazında göründü.
Peşəkar aktyor təhsili almayan gənc üçün bu, kifayət qədər zəngin filmografiya idi.
Məktəbi bitirdikdən sonra Gega Tbilisi Teatr İnstitutunun aktyorluq fakültəsinə daxil oldu və çəkilişlərini davam etdirdi.
1979-cu ildə Qorki adına kinostudiyada “Qafqazda Düma” komediyası çəkildi. Film böyük fransız yazıçısının Rusiya imperiyasına səfəri zamanı baş verdiyi güman edilən uydurma macəralardan bəhs edirdi. Həmin vaxt 18 yaşı olan gürcü aktyor yerli varlı şəxsin qızına ümidsiz şəkildə aşiq olan gənc dağlı obrazını yaratdı.
Gega Kobaxidzenin iştirakı ilə tamamlanan sonuncu film isə 1981-ci ildə çəkilmiş “Krossvord həll etməyi sevənlər üçün” detektivi oldu.
Aktyor burada təsadüfən təhlükəli residivist cinayətkarın dəstəsinə qoşulan gənc avara obrazını canlandırırdı. Əvvəlcə qanunsuz yollarla varlanmış bir şəxsin evinə edilən basqın ona Robin Qud macərasını xatırladır. Lakin hücum zamanı insan ölür, ardınca isə cinayətkarlar bir-birini aradan götürməyə başlayırlar.
Bu film, sanki, aktyorun gələcək taleyini əvvəlcədən xəbər verirdi. Ekran qəhrəmanı kimi Gega da ağır cinayət törədəcək və bu, onun həyatı bahasına başa gələcəkdi.
Təyyarəni qaçırmaq planı
1983-cü il noyabrın 18-də yeddi gənc Tbilisi–Batumi–Kiyev–Leninqrad marşrutu ilə uçan Tu-134 sərnişin təyyarəsini ələ keçirməyə cəhd etdi.
Tapança və qumbara ilə silahlanmış təyyarə qaçıranlar Türkiyəyə uçmağı tələb edir, orada siyasi sığınacaq almaq niyyətində olduqlarını bildirirdilər. Bu şəxslər arasında Gega Kobaxidze də vardı.
Gənclərin SSRİ-dən qaçmaq ideyası cinayətdən xeyli əvvəl yaranmışdı. Halbuki onların demək olar ki, hamısı sovet durğunluğu dövrünün tipik “qızıl gəncliyi” hesab oluna bilərdi.
Onlar Gürcüstan SSR-in yaradıcı, elmi və məmur elitasının övladları idilər. Yoxsulluğun və qıtlığın nə olduğunu bilmirdilər. Xarici geyimlər geyinir, Tbilisinin geniş mənzillərində yaşayırdılar. Bir çoxunu gələcəkdə uğurlu karyera gözləyirdi.
Qrupun rəhbəri 25 yaşlı İosif Tsereteli filoloq-şərqşünas, Gürcüstan Elmlər Akademiyasının akademikinin oğlu idi. Özü “Gürcüstanfilm” kinostudiyasında rəssam işləyirdi.
Gega Kobaxidzenin atası təkcə Tbilisidə deyil, Moskvada da tanınırdı. Özü isə artıq kinoaktyor kimi müəyyən uğur qazanmışdı.
Onun 19 yaşlı sevgilisi Tinatin Petviaşvili alim-fizikin qızı idi və Tbilisi Rəssamlıq Akademiyasının memarlıq fakültəsində təhsil alırdı.
Təyyarənin qaçırılmasından bir gün əvvəl, noyabrın 17-də Gega ilə Tinatin evlənmişdilər. Onlar Tbilisidən Batumiyə təyyarə ilə uçmağı bal ayı səfəri kimi təqdim etmişdilər.
Qrupun digər üzvləri iki həkim ailəsinin övladları olan Kaxa və Paata İverielilər, Rəssamlıq Akademiyasının tələbəsi David Mikaberidze və Qriqori Tabidze idi.
Sonuncu digərlərindən xeyli fərqlənirdi. Heç yerdə işləməyən Tabidze qadağan olunmuş maddələrdən istifadə edir, qarət, avtomobil qaçırma və xuliqanlığa görə artıq üç dəfə məhkum olunmuşdu. Bununla belə, onun atası da nüfuzlu vəzifə tuturdu – layihə bürosuna rəhbərlik edirdi.
Bəs sovet “qızıl gəncliyi”ni belə ağır cinayətə sövq edən nə idi? Onlar törədəcəkləri əməlin nəticələrini, demək olar ki, tam şəkildə anlayırdılar. Buna baxmayaraq, maddi rifahlarını və hətta həyatlarını riskə atmağa hazır idilər.
Onları sovet hakimiyyətindən narazı, təqib olunan insanlar adlandırmaq çətin idi. Lakin hamısı Qərbi var-dövlət, rahatlıq və sərbəst həyat məkanı kimi təsəvvür edirdi. Orada işləmədən, zəhmət çəkmədən firavan yaşamaq istəyirdilər.
Halbuki onların hər biri SSRİ-dən daha sakit və təhlükəsiz yolla da gedə bilərdi.
Qrupun bəzi üzvləri əvvəllər xarici ölkələrdə turist kimi olmuş, digərləri isə gələcəkdə belə səfərlərə ümid edə bilərdilər. Ancaq onları neytral və ya kapitalist ölkələrindən birində pulsuz-parasız qalmaq, iş axtarmaq perspektivi qane etmirdi.
Arzuladıqları Qərb həyatına heç bir zəhmət çəkmədən qovuşmaq üçün qəhrəman olmalı idilər.
Onlar SSRİ-dən kommunist rejiminə qarşı mübarizə aparan insanlar obrazında qaçmaq, bütün dünyada tanınmaq istəyirdilər.
Bu baxımdan 1970-ci ildə təyyarə qaçıraraq Türkiyəyə aparan, əməliyyat zamanı gənc sovet stüardessası Nadejda Kurçenkonu güllələyən Litva əsilli Brazinskas ata-oğlunun hadisəsini nümunə götürürdülər. Həmin vaxt ABŞ bu şəxslərin ölkədə yaşamasına icazə vermiş və onları Sovet İttifaqına təhvil verməkdən imtina etmişdi.
Aradan 13 il keçdikdən sonra gürcü gənclər də buna bənzər hadisə törətməyi planlaşdırırdılar.
Cinayətin arxasında kim dayanırdı?
İstintaq materiallarına görə, hadisənin əsas ideoloqlarından biri pravoslav keşişi və dissident Teymuraz Çixladze idi. Qrup üzvləri onu “Teodor Ata” adlandırırdılar.
O, təyyarəyə minməsə də, silahlı qaçış planının müzakirəsində iştirak etmiş və silahların keşiş libasının altında təyyarəyə keçirilməsinə kömək etməli idi.
Lakin onun köməyinə ehtiyac qalmadı.
Gega və Tinatinlə tanış olan, hava limanının əməkdaşı Anna Varsimaşvili bütün qrupu təhlükəsizlik yoxlamasından keçirmədən reysə buraxmışdı. O, gənclərin əsl planlarından xəbərsiz idi.
Tu-134-ün göyərtəsində isə əsl qanlı faciə yaşandı.
Təyyarəni ələ keçirənlər sərnişinlərə və ekipaj üzvlərinə atəş açaraq pilot kabinəsinə daxil olmağa çalışdılar.
Nəticədə üç ekipaj üzvü – bortmexanik, pilot kabinəsində olan Gürcüstan Mülki Aviasiya İdarəsinin yoxlayıcısı və stüardessa, həmçinin iki sərnişin həlak oldu.
Daha 12 nəfər, o cümlədən təyyarəni qaçıranlardan ikisi yaralandı. Yaralılar arasında olan stüardessa və bir kişi sərnişin ömürlük əlil qaldı.
Pilotlar kabinəni bağlayaraq hücum edənlərin içəri daxil olmasına imkan vermədilər və təyyarəni yenidən Tbilisi hava limanına endirdilər.
Cinayətkar Qriqori Tabidze ekipaj üzvlərinə müqavimət göstərərkən şturman tərəfindən güllələndi. David Mikaberidze isə təyyarənin Türkiyəyə deyil, Tbilisiyə endiyini və onu hansı aqibətin gözlədiyini anlayaraq, xüsusi əməliyyat başlamazdan əvvəl intihar etdi.
Noyabrın 19-da səhər saatlarında Moskvadan gələn SSRİ DTK-sının “A” qrupu əməkdaşları Tu-134-ə hücuma başladılar. Sağ qalan təyyarə qaçıranlar zərərsizləşdirildi.
Qrupun rəhbəri İosif Tsereteli isə hələ təyyarədə olarkən ekipaj üzvləri ilə atışma zamanı ağır yaralanmışdı. O, məhkəməyə qədər yaşamadı və istintaq təcridxanasında dünyasını dəyişdi.
Aktyora ölüm hökmü, həyat yoldaşına 14 il həbs
Tbilisidə keçirilən məhkəmə qarşısına Gega Kobaxidze, İverieli qardaşları, Tinatin Petviaşvili, keşiş Teymuraz Çixladze və Anna Varsimaşvili çıxarıldılar.
Sonuncu təyyarənin qaçırılmasında iştirak etmədiyinə görə deyil, cinayətə yardım etməkdə təqsirli bilinərək üç il şərti cəzaya məhkum edildi.
İstintaq və məhkəmə prosesi zamanı Gega Kobaxidze bütün gücü ilə gənc həyat yoldaşını məsuliyyətdən kənarda saxlamağa çalışırdı. O, Tinatinın planlardan xəbərsiz olduğunu, silahların təyyarəyə keçirilməsində iştirak etmədiyini və ölkədən qaçmaq niyyətində olmadığını bildirirdi. Aktyor iddia edirdi ki, həyat yoldaşından xəbərsiz şəkildə istifadə edib və onu öz planlarına cəlb etməyib.
Lakin bu cəhdlər nəticə vermədi.
Digər təqsirləndirilənlər öz həyatlarını xilas etmək üçün bir-birlərinin əleyhinə ifadələr verirdilər. Nəticədə Tinatin təyyarənin qaçırılmasında iştirakçı kimi tanındı və 14 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi.
Dörd kişi isə ölüm hökmünə məhkum olundu.
Təyyarədə olmayan, silah işlətməyən keşiş də məhkəmə tərəfindən cinayətin təşkilatçılarından biri hesab edildi.
1984-cü il oktyabrın 3-də ölüm hökmü çıxarılan şəxslər güllələndilər. Yaxınlarına hökmlərin icra edildiyi barədə məlumat verilmədi, onların harada dəfn olunduqları da açıqlanmadı.
Məhkumların ailələri bir neçə il ərzində onların hələ də sağ ola biləcəklərinə ümid edirdilər.
Həbsdən çıxdı, Kiprə köçdü
Tinatin Petviaşvili həbsxanada təxminən altı il keçirdi.
1989-cu il yanvarın 18-də Tbilisidə onun azadlığa buraxılması tələbi ilə aksiya keçirildi. Həmin il Gürcüstanda milli hərəkatın və separatçı əhval-ruhiyyənin gücləndiyi bir dövrdə Tinatin vaxtından əvvəl azadlığa buraxıldı.
Sonralar o, yenidən ailə qurdu, oğul övladı dünyaya gətirdi və Kiprə köçdü.
Tinatin Petviaşvili ictimai həyatdan uzaq durur və 1983-cü ildə baş verən hadisələr barədə müsahibə vermək istəmir.
Tu-134 təyyarəsinin qaçırılmasında bilavasitə iştirak edən yeddi nəfərdən yalnız o, həm qanlı hadisədən, həm də onun ardınca gələn ağır cəzadan sağ çıxa bildi.
Beləliklə, bir vaxtlar sovet kinosunun gələcəyinə çevrilə biləcək gənc aktyorun həyatı 23 yaşında faciəvi şəkildə başa çatdı. O, öz arzularının və yanlış seçimlərinin qurbanı oldu. Təyyarədə həlak olan günahsız insanların taleyi isə bu hadisənin ən ağır və unudulmaz tərəfi olaraq tarixdə qaldı.
Hazırladı: Natiq Səlim,
KONKRET.az
