İndoneziyanın Papua əyalətinin keçilməsi çətin olan tropik meşələrində Bauzi xalqı yaşayır. Bu yerli etnik icmanın ənənəvi həyat tərzi nəsillər boyu təbiətlə sıx bağlı şəkildə formalaşıb. Bauzi xalqı rütubətli ekvatorial meşələrdə ovçuluq, balıqçılıq və yaşamaq bacarıqları ilə tanınır. Çaylar və bataqlıqlar onların gündəlik həyatında mühüm rol oynayır.
Bauzi xalqının ənənəvi mədəniyyətinin ən qeyri-adi xüsusiyyətlərindən biri timsah və ilan ovlamaq bacarığıdır. Geniş çay şəbəkələrinin və bataqlıq meşələrin əhatəsində yaşayan insanlar üçün bu heyvanlar ət mənbəyi ola bilər. Belə ovçuluq heyvanların davranışını, su hövzələrinin xüsusiyyətlərini yaxşı bilməyi və mürəkkəb təbii şəraitdə istiqamət tapmağı tələb edir.
Bauzi xalqının əsas yaşayış məskənləri Mamberamo çayı hövzəsində, o cümlədən Bira gölü ətrafında yerləşir. Bu ərazi sıx bitki örtüyü, çoxsaylı su hövzələri və geniş bataqlıqları ilə seçilir. Belə təbii şəraitdə hərəkət etmək çətinləşir, ucqar yaşayış məntəqələrinə çatmaq isə xeyli mürəkkəbləşir.
Tarixən Bauzi xalqı yarımköçəri həyat tərzi sürüb. İnsanlar qida və təbii ehtiyatların mövcudluğundan asılı olaraq meşənin müxtəlif sahələri və çay kənarları arasında köç ediblər. Onların əsas dolanışıq mənbələrini ovçuluq, balıqçılıq və yabanı bitkilərin toplanması təşkil edib.
Ənənəvi qidalanmada saqo xüsusi yer tutur. Bu nişastalı məhsul müəyyən palma növlərinin gövdəsinin özəyindən əldə edilir. Yeni Qvineyanın bir çox yerli xalqları üçün saqo əsrlər boyu karbohidratların əsas mənbələrindən biri olub.
Lakin tropik meşələrdə yaşamaq yalnız qida axtarışından ibarət deyil. Yerli sakinlər təbii materiallardan evlər tikir, alətlər hazırlayır və gündəlik ehtiyaclarını qarşılayırlar. Bitkilərin xüsusiyyətləri, fəsillərin dəyişməsi və təbii ehtiyatların yerləşdiyi ərazilər haqqında biliklər yaşlı nəsildən gənclərə ötürülür.
Bauzi xalqının digər maraqlı xüsusiyyətlərindən biri də dilidir. Bu dil Yeni Qvineyanın zəngin dil müxtəlifliyinin bir hissəsidir. İcmanın mədəniyyəti haqqında məlumatlarda sıx cəngəlliklərdə uzaq məsafədən əlaqə saxlamaq üçün fit səslərindən istifadə edildiyi də qeyd olunur. Belə şəraitdə adi danışıq səsi uzağa çatmadığından fit vasitəsilə ünsiyyət qurmaq daha əlverişli ola bilər.
Uzun müddət coğrafi təcrid Bauzi xalqının ənənəvi həyat tərzinin qorunmasına şərait yaradıb. Bununla belə, bu xalqı müasir dünyadan tamamilə təcrid olunmuş icma kimi təqdim etmək düzgün olmazdı.
1980-ci illərdən başlayaraq missionerlərlə və xarici aləmin digər nümayəndələri ilə əlaqələr ayrı-ayrı icmaların həyatına tədricən təsir göstərib. Əhalinin bir hissəsi daha oturaq həyat tərzinə keçib, daimi kəndlər yaranıb, qonşu ərazilərlə əlaqələr genişlənib.
Bununla yanaşı, təbiət haqqında ənənəvi biliklər yerli əhalinin həyatında mühüm əhəmiyyətini qoruyub saxlayır. Bauzi xalqı üçün tropik meşələr hələ də qida, tikinti materialları və nəsillər boyu formalaşmış mədəni ənənələrin əsas mənbəyidir.
Mamberamo çayı hövzəsinin təbii mühiti böyük ekoloji əhəmiyyətə malikdir. Tropik meşələr, çaylar və bataqlıqlar mürəkkəb ekosistem yaradaraq çoxsaylı bitki, quş, sürünən və məməli növləri üçün yaşayış şəraiti formalaşdırır.
Bu ərazilərin qorunması yalnız Yeni Qvineyanın biomüxtəlifliyinin mühafizəsi baxımından deyil, həm də həyatı birbaşa ətraf mühitin vəziyyətindən asılı olan yerli icmaların gələcəyi üçün vacibdir. Çünki Bauzi xalqının təbiətlə bağlı ənənəvi bilikləri və həyat tərzi yaşadıqları meşələrin qorunması ilə sıx bağlıdır.
Hazırladı Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az
Mənbə: ecology.md
