1986-cı ildə Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında baş verən nüvə qəzasından təxminən 40 il keçsə də, ətrafa yayılan bəzi radioaktiv yanacaq hissəcikləri ilkin quruluşunu böyük ölçüdə qoruyub saxlayıb. Alimlərin yeni araşdırması bu hissəciklərin ətraf mühitdə gözləniləndən daha uzun müddət qala biləcəyini göstərir.
Editor.az Euronews-a istinadən xəbər verir ki, tədqiqat Almaniyanın Hannover Leibniz Universiteti və Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf elmi mərkəzinin mütəxəssisləri tərəfindən aparılıb. Nəticələr “Journal of Hazardous Materials” elmi jurnalında dərc olunub.
Araşdırma zamanı 1986-cı il aprelin 26-da Ukraynadakı Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasının 4-cü reaktorunda baş verən partlayış nəticəsində ətrafa yayılan mikroskopik nüvə yanacağı hissəcikləri öyrənilib.
Alimlər müəyyən ediblər ki, bəzi hissəciklər onilliklər ərzində ətraf mühitin təsirinə məruz qalmasına baxmayaraq, ilkin strukturunu əsasən dəyişməz saxlayıb. Bu nəticə onların zaman keçdikcə daha sürətlə aşınacağı və kimyəvi dəyişikliklərə uğrayacağı ilə bağlı əvvəlki gözləntilərdən fərqlənir.
Radioaktiv hissəciklər nə qədər kiçikdir?
Nüvə qəzası zamanı ətrafa yayılan və elmi ədəbiyyatda “isti hissəciklər” adlandırılan radioaktiv parçaların ölçüsü təxminən 8–50 mikrometr arasında dəyişir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, insan saçının qalınlığı adətən 50–100 mikrometr olur. Buna görə də bu hissəciklərin əksəriyyətini adi gözlə görmək mümkün deyil.
Ölçülərinin kiçik olmasına baxmayaraq, həmin hissəciklər yüksək radioaktiv maddələr ehtiva edə bilər. Onlara Çernobıl ətrafındakı qapalı zonanın və yaxın ərazilərin torpaqlarında rast gəlinir.
Tədqiqatçılar hissəciklərin zamanla hansı dəyişikliklərə məruz qaldığını müəyyənləşdirmək üçün iki fərqli ərazidən götürülmüş altı nümunəni təhlil ediblər.
Alimlər hissəciklərin quruluşunu necə araşdırıblar?
Mütəxəssislər nümunələrin daxili quruluşunu öyrənmək üçün rentgen şüalarının difraksiyası metodundan istifadə ediblər. Bu texnologiya materialların kristal quruluşunu və atomların düzülüşünü müəyyənləşdirməyə imkan verir.
Təhlillər bəzi radioaktiv yanacaq hissəciklərinin təxminən 40 il ərzində fiziki və kimyəvi təsirlərə baxmayaraq, ilkin quruluşunu böyük ölçüdə saxladığını üzə çıxarıb.
Alimlərin fikrincə, belə hissəciklər radioaktiv parçalanma məhsullarını və aktinidlər adlanan radioaktiv elementlər qrupunu uzun müddət özündə saxlaya bilən mənbələr rolunu oynaya bilər.
Bununla belə, hissəciyin quruluşunu qoruması onun daxilindəki radioaktiv maddələrin parçalanmadığı demək deyil. Radioaktiv parçalanma prosesi davam edir. Araşdırmanın əsas nəticəsi bəzi hissəciklərin gözləniləndən daha davamlı olmasıdır.
Araşdırma bütün Çernobıl ərazisi üçün nə deməkdir?
Tədqiqat Çernobıl qəzasının uzunmüddətli ekoloji nəticələrinin qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Nəticələr göstərir ki, radioaktiv çirklənmənin davranışını öyrənərkən yalnız maddələrin yarımparçalanma müddətini deyil, onları daşıyan hissəciklərin fiziki və kimyəvi xüsusiyyətlərini də nəzərə almaq lazımdır.
Bununla yanaşı, araşdırmada cəmi iki ərazidən götürülmüş altı nümunənin təhlil edildiyini nəzərə almaq vacibdir. Buna görə də əldə olunan nəticələri Çernobıldakı bütün radioaktiv hissəciklərə şamil etmək hələ mümkün deyil.
Radioaktiv hissəciklərin tənəffüs yolu ilə orqanizmə daxil olması sağlamlıq üçün risk yarada bilər. Lakin bu araşdırma onların insan sağlamlığına konkret təsirlərini və ya risklərin səviyyəsini müəyyənləşdirməyib.
\\ Aydan Bünyatova, Editor.az
