...Yadımdadır, sovetlərin dağılmasından bir az əvvəl SSRİ-nin milli hokkey komandası Finlandiyada keçirilən dünya çempionatına qatılmışdı. O da yadımdadır ki, həmin dövrün tanınan idman aparıcısı Nikolay Ozerov rəqib komandanın baş məşqçisi barədə danışarkən onu baməzə biri kimi təqdim etdi.
Və onunla bağlı bir lətifə də danışdı. Dedi ki, bu günlərdə ondan, yəni rəqib komandanın baş məşqçisindən dünyada nəyin dağılmadığı barədə soruşulub və o tərəddüd etmədən, “SSRİ, nə qədər oğurlayırlar, amma hələ ki, dağılmayıb”-deyib.
Amma indi görünür ki, o yanılırmış.
Maraqlıdır, görən, bugünki Rusiyanı, o dövürki SSRİ-nin aqibəti gözləmir ki..?
SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, İsveçli iqtisadçı və diplomat, Şərqi Avropa, xüsusən də Rusiya və Ukrayna iqtisadiyyatları üzrə ixtisaslaşmış Anders Aslund “New Voice” bu barədə yazıb. Maraqlıdır deyə yazını bəzi istisnalarla Sizin də diqqətinizə çatdırıram...
...Rusiya iqtisadiyyatı ciddi çətinliklərlə üzləşir - Putin onu həddinə çatdırır. O, indiyə qədər iqtisadiyyatı ayaqda saxlamağı bacarıb, amma indi risklər artır. Rusiyanın üzləşdiyi üç əsas çətinlik maliyyə və ciddi işçi qüvvəsi çatışmazlığı, eləcə də Qərb sanksiyalarıdır.
Bunlardan hər hansı biri Rusiya iqtisadiyyatını viran qoya bilər.
Bu il Rusiya hərbi təcavüzünə 160 milyard dollar xərcləmək niyyətindədir və 2027-ci ilə qədər bu məbləği 27 faiz artıraraq 203 milyard dollara (və ya ÜDM-in təxminən 8 faizinə) çatdırmağı planlaşdırır.
Rusiyanın faktiki hərbi xərcləri bir qədər yüksəkdir, çünki federal büdcəyə əlavə olaraq ordu regional büdcələrdən əhəmiyyətli maliyyələşdirmə alır. Buna görə də, faktiki xərclər ÜDM-in 11 faizinə çata bilər.
Eyni zamanda, Rusiya ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşir.
Son dörd ildə ölkə kiçik bir büdcə kəsiri ilə üzləşib - ÜDM-in faizinə və ya 50 milyard dollara qədər.
Milli Rifah Fondunu minimuma endirib və xaricdən borc ala bilmir. Hətta Çinlilər belə heç bir maliyyələşdirmə təklif etmir.
Kreml vergi gəlirləri və daxili borclanma ilə kifayətlənməyə məcburdur. Federal büdcə gəlirləri ÜDM-in təxminən 18 faizini təşkil edir. Lakin son iki ildə vergi artımları vasitəsilə onları artırmaq üçün edilən bütün cəhdlər uğursuz olub.
İndi Rusiya hökuməti büdcə kəsirini 2026-cı ilin əvvəlində ÜDM-in 3,2 faizinə (və ya 80 milyard dollara) qədər artıracağını və gələn il 120 milyard dollara çatacağını bildirir - bəs bunu necə maliyyələşdirəcək?
Mümkün maliyyələşdirmə mənbələri qeyri-sabit görünür. Ən sadə seçim dövlət banklarını dövlət istiqrazlarını almağa məcbur etmək və sonra Mərkəzi Bankı bu dövlət banklarını maliyyələşdirməyə məcbur etməkdir.
Lakin bu, pul çap etməyə bərabərdir və çox güman ki, inflyasiyanın artmasına səbəb olacaq. Başqa bir seçim isə xüsusilə gəlirli şirkətlər üçün xüsusi vergilərin tətbiq edilməsidir.
Rusiya hökuməti artıq Rusiyada fəaliyyət göstərən xarici şirkətlərə cəza vergiləri tətbiq edib.
Bəzi Rusiya və bir çox xarici şirkətlər tamamilə müsadirə edilib. Kreml üçün ən təhlükəli seçim bank əmanətlərinin müsadirə edilməsi olardı, lakin bu, artıq Rusiya mediasında açıq şəkildə müzakirə olunur. Rusiya hərbi taktikası əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməyib.
Yarım milyon rus əsgəri öldürülüb, daha bir milyonu isə ağır yaralanıb.
Sentyabr ayında Dövlət Duması seçkilərindən sonra əlavə 300.000-600.000 əsgərin səfərbər edilməsi barədə şayiələr var. Bu şayiələr bir daha bir çox gənc rus kişisini ölkədən qaçmağa məcbur edib. Rusiyanın kəskin işçi qüvvəsi çatışmazlığı - rəsmi işsizlik səviyyəsinin 2,2 faizə çatmasına baxmayaraq - daha da kəskinləşəcək.
Bu, istehsalı yavaşlatacaq və real əmək haqqının artımına təsir edəcək. Bundan əlavə, Qərbin sanksiyaları Rusiya üçün hər hansı beynəlxalq maliyyələşdirməni faktiki olaraq dayandırıb. Rusiya ilə Qərb arasında ticarət limiti azalıb. Qərbin ABŞ olmadan belə (Tramp Putini dəstəklədiyi üçün) öhdəsindən gələ biləcəyi aydın olub.
Ukrayna Qara dəniz vasitəsilə Rusiya nefti və taxıl ixracını dayandırıb. Rusiyanın geniş kölgə donanmasına sanksiyalar tətbiq etməklə, Avropa hazırda Rusiyanın dəniz ixracının təxminən yarısını təşkil edən Baltik dənizindəki əməliyyatlarını dayandırmalıdır.
Haaqadakı Daimi Arbitraj Məhkəməsinin arbitraj qərarlarına görə, Rusiyanın Ukrayna şirkətlərinə təxminən 10 milyard dollar borcu var.
Rusiyanı ödəməyə məcbur etmək lazımdır. Sentyabr ayında Norveç bu borcu ödəmək üçün kölgə donanmasına məxsus neft daşıyan bir Rusiya tankerini ələ keçirdi.
Başqaları da eyni şeyi etməlidir. Qərbdə Rusiya Mərkəzi Bankının ehtiyatlarının təxminən 300 milyard dolları dondurulub.
Bu məbləğin üçdə ikisi Belçikadakı Euroclear bankında saxlanılır. Rusiyanın dağıdılması nəticəsində Ukraynaya dəyən ziyanı kompensasiya etmək üçün bu vəsaitlərdən istifadə etməmək üçün heç bir hüquqi və ya mənəvi səbəb yoxdur.
Və bu, mümkün qədər tez edilməlidir. İyul ayında Ukrayna iqtisadiyyatına qarşı tam müharibə başlatmaqla və indi maliyyələşdirilməsi ehtimalı az olan böyük bir hərbi büdcəni ortaya qoymaqla Putin bu il hər şeyə əl atdığını göstərdi.
O, ya qalib gələcək, ya da uğursuz olacaq.
Əli Babayev
