Dünyanın müxtəlif bölgələrində yaşanan qarşıdurmalar göstərir ki, dövlətlər və xalqlar arasında əlaqələrin genişliyi həmişə qarşılıqlı anlaşmanın güclənməsi ilə müşayiət olunmur. İnformasiya sürətlə yayılsa da, fərqli mədəniyyətlər haqqında yanlış təsəvvürlər, qərəzli yanaşmalar və etimadsızlıq qalmaqdadır. Belə şəraitdə dialoq insanların bir-birini dinləməsi, mövqelərini anlaması və ortaq maraqlarını müəyyənləşdirməsi üçün mühüm vasitədir. Bakıda “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusunda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu bu ehtiyacı beynəlxalq gündəliyin mərkəzinə gətirir. Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 27-də Forumdakı çıxışı Azərbaycanın qarşılıqlı hörmətə və əməkdaşlığa əsaslanan münasibətlərə verdiyi əhəmiyyəti ifadə edir.
Forumun mövzusu gələcək haqqında düşüncənin ümumi məsuliyyətlə əlaqələndirilməsini nəzərdə tutur. Müasir dünyada təhlükəsizlik, ekoloji problemlər, sosial bərabərsizlik və humanitar böhranlar geniş əməkdaşlıq tələb edir. Bir ölkədə baş verən hadisənin təsirləri başqa cəmiyyətlərdə də hiss olunur. Bu qarşılıqlı bağlılıq dövlətləri və xalqları bir-birinin mövqeyini daha diqqətlə nəzərə almağa sövq etməlidir. Dialoq belə bir münasibətin formalaşmasına, fərqli maraqlar arasında mümkün əməkdaşlıq sahələrinin tapılmasına xidmət edir.
Səmərəli dialoqun ilk şərti bərabərhüquqlu münasibətdir. Müzakirədə iştirak edən tərəf öz mövqeyini sərbəst ifadə edə bildiyinə, hüquqlarının və kimliyinin nəzərə alındığına inanmalıdır. Qarşılıqlı hörmət olmadıqda ünsiyyət formal xarakter alır, tərəflər bir-birini anlamaq əvəzinə əvvəlki qənaətlərini təkrarlayırlar. Buna görə dialoq mədəniyyəti dinləmək, sual vermək və qarşı tərəfin təcrübəsini öyrənmək bacarığı tələb edir. Bu bacarıqların inkişafı beynəlxalq münasibətlərdə də etimadın möhkəmlənməsinə kömək edir.
Mədəniyyətlərarası dialoq xalqların özünəməxsusluğunu qoruyaraq ünsiyyət qurmasına imkan yaradır. Hər bir cəmiyyətin tarixi təcrübəsi, dəyərləri və ictimai həyat xüsusiyyətləri var. Bu fərqləri düzgün tanımaq əməkdaşlığı daha düşünülmüş əsaslar üzərində qurmağa kömək edir. Qarşı tərəfin davranışını onun keçmişindən və yaşadığı şəraitdən xəbərsiz qiymətləndirmək yanlış nəticələr doğura bilər. Mədəni tanışlıq isə münasibətlərdə daha həssas və məsuliyyətli yanaşmanı gücləndirir.
Bakının belə müzakirələrə ev sahibliyi etməsi Azərbaycanın tarixi və müasir təcrübəsi ilə bağlıdır. Müxtəlif mədəniyyətlərin təmasında yerləşən ölkəmizdə birgəyaşayış ənənələri formalaşıb. Bu təcrübə beynəlxalq tədbirlərdə irəli sürülən fikirlərə gündəlik həyatdan gələn məzmun qazandırır. Azərbaycan özündə qoruduğu qarşılıqlı hörmət mühitini geniş əməkdaşlıq təşəbbüsləri ilə tamamlayır. Prezident İlham Əliyevin Forumda həmrəylik və anlaşmaya diqqət yetirməsi də bu əlaqəni göstərir.
Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun əhəmiyyəti müxtəlif təcrübələri eyni müzakirə məkanında birləşdirməsindədir. Dövlət nümayəndələrinin, mütəxəssislərin və ictimai fikir daşıyıcılarının qarşılıqlı ünsiyyəti problemlərə fərqli tərəflərdən baxmağa imkan verir. Bir cəmiyyətin üzləşdiyi çətinliyin həlli başqa ölkədə qazanılmış təcrübədən faydalana bilər. Belə mübadilə hazır cavabların ötürülməsindən daha çox, yerli şəraiti nəzərə alan yeni yanaşmaların yaranmasına xidmət edir.
Beynəlxalq tədbirin təsiri onun müzakirələrinin sonrakı fəaliyyətlə davam etməsindən də asılıdır. Forumda qurulan əlaqələr birgə araşdırmalara, təhsil layihələrinə, mədəni mübadilələrə və ictimai təşəbbüslərə çevrildikdə dialoq davamlı məzmun qazanır. İştirakçıların öz cəmiyyətlərinə apardıqları ideyalar yeni əməkdaşlıq imkanları yarada bilər. Buna görə belə platformaların dəyəri həm səslənən fikirlərdə, həm də həmin fikirlərin doğurduğu əlaqələrdə və təşəbbüslərdə görünür.
Dialoqun sülhə töhfəsi ilk növbədə etimadsızlığın səbəblərini anlamağa kömək etməsindədir. Qarşı tərəf haqqında məlumatsızlıq və ümumiləşdirilmiş mənfi təsəvvürlər münasibətləri gərginləşdirə bilər. Birbaşa ünsiyyət insanların mövqelərini izah etməsinə, narahatlıqlarını çatdırmasına şərait yaradır. Bununla belə, davamlı etimad üçün hüquqlara hörmət və öhdəliklərə əməl olunması da vacibdir. Dialoq bu prinsiplərlə tamamlandıqda təhlükəsizlik və əməkdaşlıq üçün daha möhkəm zəmin yaranır.
Bu prosesdə təhsil sahəsinin xüsusi yeri var. Gənclərin başqa mədəniyyətlər haqqında etibarlı bilik əldə etməsi, fərqli düşüncələri müzakirə etməyi öyrənməsi və ayrı-seçkiliyə həssas yanaşması gələcək münasibətlərə təsir göstərir. Universitetlər arasında əlaqələr, tələbə və müəllim mübadiləsi, birgə elmi fəaliyyət insanları ortaq məqsədlər ətrafında birləşdirə bilər. Şəxsi tanışlıq və əməkdaşlıq təcrübəsi uzaqdan formalaşmış qərəzli təsəvvürlərin aradan qalxmasına kömək edir.
Mədəniyyət və incəsənət də qarşılıqlı anlaşma üçün geniş imkanlar açır. Ədəbiyyat, musiqi, kino və digər yaradıcılıq sahələri insanın duyğularını, qayğılarını və həyat təcrübəsini tanıdır. Başqa xalqın mədəniyyəti ilə tanış olan şəxs onun tarixini və dünyagörüşünü daha dərindən anlamağa başlayır. Birgə yaradıcılıq layihələri isə bu tanışlığı fəal əməkdaşlığa çevirir. Belə əlaqələr siyasi və iqtisadi münasibətlərin ictimai əsaslarını da gücləndirə bilər.
Müasir dövrdə dialoqun mühüm hissəsi rəqəmsal mühitdə baş verir. Sosial şəbəkələr müxtəlif ölkələrdən olan insanların birbaşa ünsiyyətini asanlaşdırır. Eyni zamanda, yoxlanılmamış məlumatların və nifrət doğuran təqdimatların yayılması qarşılıqlı münasibətlərə zərər vura bilər. Bu səbəbdən media savadlılığı, məlumatın mənbəyini qiymətləndirmək və məsuliyyətli ünsiyyət bacarığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Forum çərçivəsində önə çıxan anlaşma və hörmət dəyərlərinin gündəlik rəqəmsal davranışda da yaşadılması vacibdir.
Ortaq gələcəyin qurulmasında gənclərin fəal iştirakı uzunmüddətli nəticə verə bilər. Gənc nəsil bugünkü müzakirələrdə səslənən qərarların gələcək təsirlərini yaşayacaq. Buna görə onların təşəbbüslərinə, suallarına və əməkdaşlıq imkanlarına diqqət yetirilməsi əhəmiyyətlidir. Müxtəlif ölkələrdən olan gənclərin elm, təhsil, mədəniyyət və ictimai fəaliyyət sahələrində birgə çalışması qarşılıqlı etimadı şəxsi təcrübəyə çevirər.
Azərbaycanın dialoq təşəbbüsləri ölkəmizin beynəlxalq münasibətlərdə əməkdaşlığa verdiyi önəmi nümayiş etdirir. Bakıda belə bir Forumun keçirilməsi fərqli mövqelərin səsləndirildiyi, ortaq problemlərin müzakirə olunduğu və yeni əlaqələrin qurulduğu məkan yaradır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında ifadə olunan yanaşma qarşılıqlı anlaşmanın dövlətlər və xalqlar arasında münasibətlər üçün əhəmiyyətini vurğulayır. Bu mövqe Azərbaycanın birgəyaşayış təcrübəsini beynəlxalq məsuliyyətlə əlaqələndirir.
VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun Bakıdan dünyaya ünvanladığı çağırış gələcəyi birgə fəaliyyətlə qurmaqdır. Qarşılıqlı hörmət, hüquqlara həssas münasibət və əməkdaşlığa hazırlıq həmin fəaliyyətin əsasını təşkil edir. Dialoq bu dəyərlərin müzakirədən gündəlik davranışa keçməsinə kömək etdikdə real nəticə verir. Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi Forum da dövlətlərin və cəmiyyətlərin bir-birini daha yaxşı anlamasına, ortaq gələcək qarşısında məsuliyyətini daha aydın dərk etməsinə xidmət edir.
Hilal Əhmədov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Xol Qaraqaşlı İƏD üzrə nümayəndəliyin baş məsləhətçisi
