...Çin hakimiyyəti ardıcıl olaraq dini praktikanın və onun Çin mədəni və ictimai-siyasi şəraitinə uyğunlaşdırılmasını nəzərdə tutan “dinin çinləşdirilməsi” siyasətini həyata keçirir.
SİA-nın gəldiyi qənaətə görə, bu siyasət təkcə dini təşkilatların və ruhanilərin fəaliyyətinə deyil, dini təhsil, müqəddəs mətnlərin şərhi və onların tədrisi məsələlərinə də toxunur.
Bu prosesin dünyanın ən böyük iki dinində - xristianlıqda və İslamda öz əksini tapması xüsusilə əlamətdardır.
...Birinci halda söhbət kilsə həyatına və dini təhsilin məzmununa müdaxilədən gedir.
...İkinci - Quranın yeni Çin tərcüməsi və ona şərhlər üzərində rəsmi iş haqqında.
İncil: bir əmr az...
Çində xristianlığın çinləşməsi təkcə dini təhsilə deyil, həm də ilahiyyat mənbələrinin məzmununa təsir edir. 2018-ci ildə Henan əyalətində bir nümunəvi hadisə baş verdi: insan haqları və dini təşkilatların verdiyi məlumata görə, məmurlar On Əmrin kilsə siyahısından ilk əmri çıxarmağı tələb etdilər – “Mənim qarşısında başqa tanrıların olmasın”.
Kilsə üzvlərinin dediklərinə görə, hakimiyyət nümayəndələri bunu ölkənin ali rəhbərliyinin belə bir ifadəyə qarşı çıxması ilə izah ediblər.
2019-cu ildə Henan əyalətinin bəzi dövlət protestant kilsələrində növbəti əmrlər barədə xəbərlər yayıldı: On əmrin silinməsi və onların yerinə Si Cinpinin çıxışlarından çıxarışlar yerləşdirilməsi əmri verildi.
Bu barədə xüsusilə insan haqları və dini nəşrlər yazıb. 2020-ci ildə yayılan təsvirlərə görə, İsa və zina etməkdə ittiham olunan qadın haqqında evangelist epizod təhrif edilmiş “Peşəkar etika və hüquq” dərsliyi ilə bağlı hekayə ayrıca rezonans doğurmuşdur.
Kanonik mətndə İsa qadını daşlamağa hazır olan izdihamı dayandırır: “Günahsız olan ilk daşı ona atsın”.
Bundan sonra ittihamçılar dağılır və İsa qadını bir daha günah etməməyə çağıraraq sərbəst buraxır.
Tədris mətninin yayılmış versiyasında final fərqli görünürdü: İsa guya özünü günahkar adlandırırdı, sonra özü qadını daşa basdı. Bu şərh evangelist epizodun mənasını kökündən dəyişdirdi və xristianlar arasında qəzəbə səbəb oldu. Lakin səs-küydən sonra nəşriyyat rəsmi nəşr olunmuş dərslikdə mübahisəli fraqmentin olmadığını bildirdi.
Bununla yanaşı, xristian icmalarına qarşı dövlət siyasətinin başqa sənədləşdirilmiş təzahürləri də var.
İnzibati qaydalar dini qurumlardan Çin Kommunist Partiyasının rəhbərliyini dəstəkləməyi, xütbələrdə sosialist dəyərlərini nəzərə almağı və rəsmi din siyasətinə riayət etməyi tələb edir.
Bəzi bölgələrdə xaçların sökülməsi, uşaqların dini təhsilinin məhdudlaşdırılması və Çin rəhbərliyinin dövlət rəmzlərinin və portretlərinin kilsələrdə yerləşdirilməsi barədə məlumat verildi.
Quran: rəsmi yeni tərcümə layihəsi...
İslamla vəziyyət bir qədər fərqli görünür. Çin hakimiyyəti bütün dünyada müsəlmanlar üçün tanınmış kanonik korpusa və nüfuza malik olan Quranın ərəb dilində orijinalının dəyişdirildiyini elan etməmişdir.
Lakin Pekin onun tərcüməsi və şərhinə təsir göstərməyə çalışır. 1 iyun 2020-ci ildə Çin İslam Assosiasiyası Quranın Çin dilinə yeni tam tərcüməsi üzərində işə başladı. Assosiasiyanın özü bu layihəni “islamın çinləşdirilməsi” siyasəti ilə əlaqələndirir. 2024-cü ilin sentyabrında “Şanyu İnşuquan” nəşriyyatında “Quranın seçilmiş ayələri qısa şərhlərlə” kitabı işıq üzü görmüşdür.
Bu, Quranın tam mətnini deyil, yalnız seçilmiş ayələri ehtiva etsə də, bu əsərin ilk nəşr olunan nəticəsi idi.
Həmin ilin oktyabrında Çin İslam Assosiasiyası nəşrə həsr olunmuş xüsusi konfrans keçirmişdir. Kitabdan İslam təhsil müəssisələrində tədris vəsaiti kimi istifadə edilməsi, həmçinin dini xadimlərin oradakı materialın düzgün anlaşılması və tədrisi üçün hazırlanmasının təşkili təklif olunub.
Çin İslam Assosiasiyasının rəsmi açıqlamalarında müasir şəraiti, Çin mədəniyyətini və mötədillik, sülh, dözümlülük və rasionallıq prinsiplərini nəzərə almaq zərurəti vurğulanır.
Dini terminlərin tərcüməsinə və ayrı-ayrı ayələrin kontekstinin izahına böyük diqqət yetirilir. Beləliklə, söhbət Quranın ərəb dilindəki orijinal versiyasından deyil, müqəddəs mətnin anlaşılmasına təsir edə biləcək yeni Çin tərcüməsi və şərhlərindən gedir.
İncil və Quran nümunələri göstərir ki, “dinin çinləşməsi” təkcə dini icmaların təşkilati nəzarətini deyil, həm də dindarların müqəddəs mətnləri oxuma, başa düşmə və şərh etmə yollarına təsir etmək istəyini nəzərdə tutur.
Əslində, söhbət dini dünyagörüşü dövlət ideoloji istiqamətlər sisteminə tabe etmək cəhdindən gedir, dini mətnlərin və onların şərhinin Çin Kommunist Partiyasının siyasi prinsiplərinə zidd olmamasını təmin etmək üçün.
Əli Babayev
