Avropada təbii qazın qiyməti 2026-cı ildə kəskin yüksəlib, qaz anbarlarındakı ehtiyatlar isə son illərin ən aşağı səviyyəsinə düşüb.
Analitiklər xəbərdarlıq edirlər ki, qışın sonunadək qaz istehlakının azaldılması zərurəti yarana bilər. Soyuq hava və külək enerjisinin istehsalındakı dəyişikliklər böhranın miqyasına təsir göstərəcək.
Sfera.az xəbər verir ki, “Euronews”un məlumatına görə, Avropanın əsas qaz qiymət göstəricisi hesab edilən Niderlandın TTF müqaviləsinin qiyməti yanvarın əvvəlində meqavat-saat üçün təxminən 28 avro olduğu halda, oktyabrın sonlarında 96 avro ətrafına yüksəlib. Bu, ilin əvvəlindən təxminən 234 faiz artım deməkdir.
Qaz ehtiyatları son illərin ən aşağı səviyyəsindədir
Avropa İttifaqının qaz anbarları oktyabrın 24-də 74,6 faiz dolu olub. Müqayisə üçün, ötən ilin eyni dövründə bu göstərici 82,9 faiz, 2023-cü ildə isə 98,5 faiz təşkil edib.
Avropa Enerji İqtisadiyyatı və Maliyyə Təhlili İnstitutunun (IEEFA) məlumatına görə, mövcud ehtiyatlar ilin bu dövrü üçün 2011-ci ildən bəri qeydə alınan ən aşağı səviyyədir.
Analitiklər hesab edirlər ki, ehtiyatların qış ərzində azalması Avropanın gələn yay anbarları yenidən doldurmaq üçün daha çox qaz almasına səbəb ola bilər. Bu isə qiymətlərə əlavə təzyiq yarada bilər.
Yaxın Şərqdəki münaqişə qaz təchizatına təsir edir
Avropanın qaz bazarında yaranmış gərginliyin səbəblərindən biri Yaxın Şərqdəki münaqişə və Hörmüz boğazının bağlanmasıdır. Bu vəziyyət Qətərdən mayeləşdirilmiş təbii qaz tədarükünü məhdudlaşdırıb.
Brüsseldə yerləşən Bruegel araşdırma mərkəzinin məlumatına görə, Qətər və digər Yaxın Şərq ölkələrindən gətirilən mayeləşdirilmiş təbii qaz ötən il Avropa İttifaqının bu növ qaz idxalının təxminən 8 faizini təşkil edib.
Bundan əlavə, Avropa İttifaqı 2027-ci ilin yanvarından Rusiya mənşəli mayeləşdirilmiş təbii qazın idxalını tam dayandırmağı planlaşdırır. IEEFA analitiki Ana Mariya Jaller-Makareviçin sözlərinə görə, bu amil də Avropanın qaz istehlakını əvvəlki qışla müqayisədə təxminən 7 faiz azaltmasını zəruri edə bilər.
Qazın qiyməti nə vaxta qədər yüksək qala bilər?
Wood Mackenzie enerji araşdırmaları şirkətinin proqnozuna görə, hətta Yaxın Şərqdəki münaqişə ilin sonunadək başa çatsa və regiondakı istehsalçılar 2027-ci ilin əvvəlində normal tədarükü bərpa etsələr belə, qlobal mayeləşdirilmiş təbii qaz bazarının tarazlığa qayıtması 2028-ci ilin payızınadək uzana bilər.
Şirkətin Avropa üzrə qaz və mayeləşdirilmiş təbii qaz direktoru Tom Marzek-Manser bildirib ki, qışın soyuq keçməsi ehtiyatların daha da azalmasına və qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Ailələrin qaz xərcləri arta bilər
TTF üzrə qarşıdakı qış aylarına aid müqavilələrin qiyməti meqavat-saat üçün təxminən 95 avro səviyyəsindədir. Bu, ötən qışın orta göstəricisindən, təxminən 36 avrodan, xeyli yüksəkdir.
“Euronews”un hesablamasına əsasən, noyabrdan martadək 10 min kilovat-saat qaz istifadə edən və evini qazla qızdıran ailənin enerji xərci təxminən 600 avro arta bilər. ƏDV nəzərə alındıqda bu fərq təxminən 715 avroya çatır. Bununla belə, topdansatış qiymətlərindəki artımın istehlakçılara təsiri ölkədən, müqavilə şərtlərindən, tənzimlənən tariflərdən və dövlət dəstəyindən asılı olacaq.
Qaz istehlakını azaltmaq çıxış yolu ola bilər
Analitiklərin fikrincə, Avropa üçün əsas tədbirlərdən biri enerji istehlakını azaltmaqdır. Evlərdə istilik sisteminin temperaturunu bir dərəcə aşağı salmaq, isti suyun temperaturunu tənzimləmək və pəncərə-qapılardakı hava sızmalarını aradan qaldırmaq xərclərə qənaət etməyə kömək edə bilər.
IEEFA-nın məlumatına görə, Avropa İttifaqında qaz tələbatı 2021-2025-ci illər ərzində 17,7 faiz azalıb. Bərpaolunan enerji layihələrinin, enerji saxlama sistemlərinin və elektrik şəbəkələrinin inkişafı da regionun qazdan asılılığını azaltmağa yönəlib.
Beləliklə, Avropada bu qış qaz qiymətlərinin necə dəyişəcəyi hava şəraitindən, Yaxın Şərqdəki vəziyyətdən və tədarükün bərpasından asılı olacaq. Mövcud proqnozlar qiymətlərin yaxın müddətdə yüksək qala biləcəyini göstərir.
Fatimə
Sfera.az
