Azərbaycanda pərakəndə ticarət dövriyyəsi artsa da, bu göstərici əhalinin alıcılıq qabiliyyətindəki dəyişiklikləri tam qiymətləndirmək üçün kifayət etmir. İnsanların gəlirləri, qiymətlərin artım tempi və xərclərin hansı istiqamətlərə yönəlməsi də nəzərə alınmalıdır.
Sfera.az xəbər verir ki, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanın pərakəndə ticarət şəbəkəsində istehlakçılara 50 milyard 774,7 milyon manatlıq mal satılıb. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə ticarət dövriyyəsi real ifadədə 3,8 faiz artıb.
Bu göstərici istehlak bazarında artımın davam etdiyini göstərir. Lakin satışların real ifadədə yüksəlməsi əhalinin gəlirlərinin və xərcləmə imkanlarının eyni nisbətdə artması demək deyil.
Gəlirlər qiymətlərdən daha sürətlə artır
Dövlət Statistika Komitəsinin 9 oktyabr 2026-cı il tarixli makroiqtisadi göstəricilərinə əsasən, yanvar-sentyabr aylarında əhalinin nominal gəlirləri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 9,6 faiz artaraq 72 milyard 711,7 milyon manata çatıb. Eyni zamanda, istehlak qiymətləri indeksi üzrə artım 5,7 faiz təşkil edib. Bu rəqəmlər nominal gəlirlərin qiymət artımından daha sürətli yüksəldiyini göstərir. Sadə müqayisə gəlirlərin inflyasiya nəzərə alındıqdan sonra da artımını ehtimal etməyə əsas verir. Bununla belə, ümumi gəlirlərin artımı hər bir ailənin büdcəsinin eyni dərəcədə yaxşılaşdığını göstərmir. Gəlirlərin əhali qrupları üzrə bölgüsü, ailələrin tərkibi və gündəlik zəruri xərcləri də əhəmiyyətlidir.
İnsanlar pullarını əsasən ərzağa xərcləyir
Alıcılıq qabiliyyətini qiymətləndirmək üçün istehlakçıların xərclərinin strukturuna da nəzər salmaq lazımdır.
Dövlət Statistika Komitəsinin yanvar-avqust ayları üzrə məlumatına görə, pərakəndə ticarətdə adambaşına düşən orta aylıq alış-veriş xərci 538,6 manat olub. Bunun 293,1 manatı ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatlarının, 245,5 manatı isə qeyri-ərzaq məhsullarının payına düşüb. Beləliklə, əhalinin pərakəndə ticarətə yönəltdiyi vəsaitin yarıdan çoxu ərzaq, içki və tütün məhsullarına sərf olunub. Bu mənzərə gündəlik istehlakın ailə büdcəsində əhəmiyyətli yer tutduğunu göstərir. Lakin həmin payın yüksək olması öz-özlüyündə alıcılıq qabiliyyətinin zəiflədiyini sübut etmir. Bunun üçün ərzaq qiymətlərinin dinamikası, gəlirlərin artımı və istehlak miqdarındakı dəyişikliklər birlikdə araşdırılmalıdır.
Qeyri-ərzaq məhsullarına tələbat daha sürətlə artır
Yanvar-avqust aylarında ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatlarının satışında real artım 1,4 faiz olduğu halda, qeyri-ərzaq məhsulları üzrə bu göstərici 6,9 faiz təşkil edib. Bu fərq istehlakçıların qeyri-ərzaq mallarına xərclərinin daha sürətlə artdığını göstərir. Bunun səbəbi həmin məhsullara tələbatın yüksəlməsi, əvvəlki dövrlərlə müqayisədə alışların bərpası və ya ayrı-ayrı məhsul qruplarına marağın artması ola bilər. Bununla belə, mövcud rəqəmlər bu səbəblərdən hansının əsas rol oynadığını müəyyən etməyə imkan vermir.
Bəs alıcılıq qabiliyyəti yüksəlibmi?
Mövcud statistik göstəricilər əhalinin nominal gəlirlərinin inflyasiyadan daha sürətlə artdığını və pərakəndə ticarətdə real satışların yüksəldiyini göstərir. Nəticə etibarilə, Azərbaycanda istehlak bazarında artım müşahidə olunur.
Fatimə
Sfera.az
