Bakıda başa çatan cüdo üzrə dünya çempionatı Azərbaycan millisinin qazandığı medalların sayına görə tarixinin ən uğurlu yarışı oldu. Yeddi medal, ümumi medal sıralamasında üçüncü yer və dünya çempionatının mükafatçıları sırasına qoşulan bir neçə yeni idmançı - bir müddət əvvəl əldə edilməsi çətin görünən nəticə.
İdman.Biz xəbər verir ki, Azərbaycan cüdoçuları bir qızıl, iki gümüş və dörd bürünc medal qazanaraq medal sıralamasında yalnız Yaponiya və Gürcüstandan geri qalıblar. Halbuki milli komandanın əvvəlki rekordu 2017-ci ildə Budapeştdə keçirilən dünya çempionatında qeydə alınmışdı - dörd medal. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2018-ci ildə Bakıda təşkil olunan əvvəlki dünya çempionatında millimiz cəmi iki medal qazanmışdı. Lakin budəfəki uğurun əsas dəyəri yalnız rəqəmlərlə ölçülmür.
Dünya çempionatının mükafatçısı olan beş yeni ad
Azərbaycanın yeddi medalçısından beşi böyüklər arasında dünya çempionatında ilk dəfə fəxri kürsüyə yüksəlib. Bunlar Əhməd Yusifov (60 kq), Rəşid Məmmədəliyev (73 kq), Ömər Rəcəbli (81 kq), Murad Fətiyev (90 kq) və Kənan Nəsibovdur (100 kq-dan yuxarı).
Medalçıların tərkibindəki belə yenilənmə, yəqin ki, Azərbaycan Cüdo Federasiyasının fəaliyyətinin səmərəliliyini göstərən ən inandırıcı amillərdən biridir. Nəticəni yalnız özünü dəfələrlə sübut etmiş liderlər təmin etməyiblər. Son vaxtlara qədər daha titullu komanda yoldaşlarının kölgəsində qalan idmançılar da ən yüksək səviyyədə özlərini göstəriblər.
22 yaşlı Ömər Rəcəblinin nümunəsi xüsusilə diqqətəlayiqdir. O, 2001-ci ildə dünya çempionatının bürünc medalını qazanan atası Elxanın uğurunu təkrarlayıb. Üstəlik, ata və oğul eyni çəki dərəcəsində - 81 kq-da, düz 25 il fərqlə medal qazanıblar.
Digər 22 yaşlı cüdoçu Kənan Nəsibov da Azərbaycanın ağır çəkidə ciddi perspektivlərinin olduğunu təsdiqləyib. Onun yığma komandanın digər üzvü Camal Qamzatxanovla görüşdə qazandığı bürünc medal komandanın rekord nəticə ilə başa çatan çıxışının rəmzi yekununa çevrilib.
Əldə edilməsi üçün mübarizə aparılan qızıl medal
Xüsusi diqqət Əhməd Yusifovun qələbəsinə layiqdir. O, yarışın ilk günündə Azərbaycan millisinin medal hesabını açıb.
60 kq çəki dərəcəsində ev sahibi ölkənin əsas favoriti dünya reytinqinin lideri Balabəy Ağayev hesab olunurdu. Lakin o, gözlənilmədən gənc amerikalı Conatan Yanqa uduzub. Yusifov isə güclü rəqiblərlə qarşılaşmalardan uğurla çıxaraq finala yüksəlib.
Qazaxıstan təmsilçisi Şerzod Davlatovla həlledici görüş onun xarakteri üçün əsl sınağa çevrilib. “Vaza-ari” qiymətləndirməsi ilə geriyə düşən azərbaycanlı cüdoçu görüşün gedişatını dəyişməyi, hesabı bərabərləşdirməyi və qarşılaşmanı saxlama fəndi ilə başa vurmağı bacarıb.
Qeyd edək ki, Yusifovun qələbəsi təsadüfi deyil. O, cari mövsümdə Daşkənddə keçirilən “Böyük Dəbilqə” turnirinin qalibi olub və Avropa çempionatının bürünc medalını qazanıb. Bakıda isə topladığı təcrübə, düzgün taktika və psixoloji dayanıqlıq çempionluq nəticəsində birləşib.
Müxtəlif hekayələri olan gümüş medallar
Zelim Tçkayev (81 kq) ötənilki nəticəsini yaxşılaşdıraraq dünya çempionatının bürünc medalını gümüş medalla əvəzləyib. Onu yalnız dünyanın ən güclü cüdoçularından biri statusunu bir daha təsdiqləyən gürcü Tato Qriqalaşvili dayandırıb.
Uşanqi Kokauri (100 kq-dan yuxarı) isə səkkiz ildən sonra doğma divarlar arasında keçirilən dünya çempionatında eyni nəticəni təkrarlayıb. O, 2018-ci ildə də Bakıda gümüş medal qazanmışdı. Bu dəfə də finala yüksələn cüdoçu üçqat dünya çempionu İnal Tasoyevə uduzub.
Rusiyalı idmançı artıq səkkizinci dəfə Kokauriyə qalib gəlib və görünür, gürcü əsilli azərbaycanlı cüdoçu üçün müəyyən mənada aşılması çətin həddə çevrilib. Bu vəziyyətdə, çox güman ki, öz idmançılarımıza – gənc və ən əsası, perspektivli Kənan Nəsibovla Camal Qamzatxanova üstünlük vermək lazımdır.
Rəşid Məmmədəliyevin bürünc medalı isə onun 73 kq çəki dərəcəsində inamlı inkişafının davamı olub. Dünya çempionatından az əvvəl Budapeştdə keçirilən “Böyük Dəbilqə” turnirinin qalibi olan cüdoçu dünyanın aparıcı idmançıları ilə mübarizə apara biləcəyini qəti şəkildə sübut edib.
Murad Fətiyev də son aylardakı uğurlarının təsadüfi olmadığını təsdiqləyib. Onun bürünc medal uğrunda görüşdə keçmiş dünya çempionu, serbiyalı Nemanya Maydova qalib gəlməsi Azərbaycan komandası üçün ən əlamətdar nəticələrdən biri olub.
66 kq: problem, yoxsa reallaşmamış potensial?
Milli komandanın rekord nəticəsi fonunda 66 kq çəki dərəcəsi xüsusi diqqət çəkir. 100 kq çəki dərəcəsi ilə yanaşı, bu, Azərbaycanın medal qazana bilmədiyi iki kişi kateqoriyasından biri olub. Lakin 100 kq-da Olimpiya çempionu Zelim Kotsoyevin timsalında mübahisəsiz lider varsa, daha yüngül çəkidə vəziyyət birmənalı deyil.
Formal olaraq, liderlik iddiasında 25 yaşlı Ruslan Paşayev var. O, Bakıdakı dünya çempionatına qədər dünya reytinqində dördüncü yerdə qərarlaşmışdı. Paşayevin aktivində 2025-ci ildə Parisdə keçirilən “Böyük Dəbilqə” turnirinin qızıl və bürünc medalları, həmçinin cari mövsümdə Lintsdə keçirilən Qran-prinin qızıl medalı var. Ancaq dünya çempionatlarındakı nəticələri hələlik xeyli təvazökardır. Bakıda o, 1/8 final mərhələsində italiyalı Valerio Akkoliyə uduzaraq mübarizəni dayandırıb. Bu, onun fəxri kürsüyə yaxınlaşa bilmədiyi artıq üçüncü böyüklər arasında dünya çempionatıdır.
Bununla belə, bu çəki dərəcəsində perspektivlərin olmadığını söyləmək ədalətsizlik olardı. Son vaxtlara qədər 60 kq-da çıxış edən Turan Bayramov cari mövsümdə Avropa çempionatının bürünc medalını və Tbilisidə keçirilən “Böyük Dəbilqə” turnirinin gümüş medalını qazanıb. Gənc Nizami İmranov da Ulan-Batorda keçirilən “Böyük Dəbilqə” turnirində bürünc medal əldə edib. Lakin Bakıda hər iki cüdoçu artıq ilk görüşlərində məğlub olub.
Beləliklə, 66 kq çəki dərəcəsində problem güclü idmançıların olmamasından daha çox, əsas yarışlarda sabitliyin çatışmaması ilə bağlıdır. Millinin bir neçə perspektivli cüdoçusu var, lakin hələlik onların heç biri böyüklər arasında dünya çempionatının mükafatçıları sırasına möhkəm şəkildə daxil ola bilməyib. Əgər Los-Anceles-2028 Olimpiadasına qədər bu üçlükdən ən azı biri növbəti addımı ata bilsə, indiki uğursuzluğu müvəqqəti hesab etmək mümkün olacaq.
Olimpiya qızılı da kömək etməyəndə
Ev sahibi komandanın bütün nailiyyətlərinə baxmayaraq, Paris Olimpiadasının iki çempionunun – Hidayət Heydərov və Zelim Kotsoyevin uğursuzluğunu da diqqətdən kənarda qoymaq olmaz.
Hidayət Heydərovun vəziyyətində əsas problemin, ehtimal ki, onun Bakı tatamisində mübarizəyə başlamasından xeyli əvvəl yarandığını düşünmək olar. O, mövsüm ərzində iki dəfə 73 kq çəki limitinə uyğun gəlməyib – Daşkənd və Ulan-Bator turnirlərində. Daha sonra 81 kq çəki dərəcəsinə keçməklə bağlı eksperiment edib və hətta Çindaoda keçirilən Qran-pridə bürünc medal qazanıb. Lakin doğma ölkəsindəki dünya çempionatına əvvəlki çəkisinə qayıdıb.
Çəki dərəcəsinin daim dəyişdirilməsi, çətin ki, hazırlığın sabitliyinə müsbət təsir göstərib. Bakıda Heydərov artıq 1/8 final mərhələsində mübarizəni dayandırıb. O, üçüncü xəbərdarlıqdan sonra italiyalı Covanni Espozitoya məğlub olub.
Burada maraqlı tarixi paralel ortaya çıxır. 2022-ci ildə məhz Espozito Sofiyada keçirilən Avropa çempionatının finalında Heydərova uduzmuşdu. Həmin vaxt azərbaycanlı cüdoçu qızıl medal qazanmış, bir neçə ay sonra isə Daşkənddə keçirilən dünya çempionatında bürünc medala yiyələnmişdi. İki il sonra isə Olimpiya çempionu olmuşdu.
İndiki mövsüm isə fərqli keçir: Avropa çempionatının gümüş medalı, çəki dərəcəsi ilə bağlı eksperimentlər və dünya çempionatında uğursuzluq. Bəlkə də, Los-Anceles Olimpiadasına gedən yolda əsas qərar yeni taktika axtarmaq deyil, nəhayət, çəki dərəcəsi ilə bağlı qəti seçim etmək olacaq.
Kotsoyevin vəziyyəti bir qədər fərqlidir. O, 2022–2025-ci illərdə ardıcıl dörd dünya çempionatında medal qazandıqdan sonra uzun müddətdən bəri ilk dəfə mükafatsız qalıb. Cüdoçu 1/8 finalda rusiyalı Arman Adamyana uduzub.
Bununla belə, sağlamlıq problemlərinin təsirini də istisna etmək olmaz. Kotsoyevin dünya çempionatından əvvəlki son beynəlxalq yarışı iyunda Ulan-Batorda keçirilən “Böyük Dəbilqə” turniri olub və o, burada bürünc medal qazanıb. Artıq iyunun 25-də Azərbaycan Cüdo Federasiyası idmançının yüngül zədə aldığını açıqlayıb. Bu səbəbdən Kotsoyev Çindaoda keçirilən Qran-prini buraxıb.
Zədənin nəticələrinin oktyabra qədər tam aradan qaldırılıb-qaldırılmadığı dəqiq məlum deyil. Buna görə də məğlubiyyəti yalnız bu amillə izah etmək düzgün olmazdı. Kotsoyev özü də dünya çempionatından sonra ilin ağır keçdiyini və daha çox işləməli olduğunu etiraf edib.
Olimpiadaya iki il qalmış: narahatedici siqnal, yoxsa yolun bir hissəsi?
Əvvəlki Olimpiya dövrü ilə müqayisə xüsusilə maraqlı görünür. 2022-ci ildə, Paris Olimpiadasına iki il qalmış Heydərov Avropa çempionu olmuş, daha sonra dünya çempionatının bürünc medalını qazanmışdı. Kotsoyev də dünya çempionatında üçüncü pilləyə yüksəlmişdi. Hər iki idmançı tədricən formaya düşmüş və nəticədə 2024-cü ildə əsas məqsədlərinə çatmışdılar.
İndi də Olimpiadaya iki il qalır, lakin vəziyyət tamamilə fərqlidir: hazırkı iki Olimpiya çempionumuz dünya çempionatını medalsız başa vurub.
Bununla belə, tələsik və uzağa gedən nəticələr çıxarmaq tezdir. Bakı turniri müasir cüdonun nə qədər proqnozlaşdırılmaz olduğunu bir daha göstərdi.
Məsələn, hazırkı dünya çempionu, fransalı Joan-Bencamin Qaba ilk görüşündə məğlub olub. Gürcüstanın ikiqat Olimpiya çempionu Laşa Bekauri yaponiyalı Sansiro Murauya cəmi 38 saniyəyə uduzub. Olimpiya çempionu Laşa Şavdatuşvili və Paris-2024-ün qalibi, yeddinci yeri tutan braziliyalı Bia Souza da medal qazana bilməyiblər.
Belə bir mənzərədə Azərbaycan liderlərinin məğlubiyyətləri istisna deyil, əvvəlki titulların heç nəyə zəmanət vermədiyi son dərəcə sərt rəqabətin bir hissəsi kimi görünür.
Bir mühüm qeydlə rekord
Tarixi uğura baxmayaraq, milli komandanın qarşısında aşkar problem qalır: yeddi medalın hamısını kişilər qazanıblar.
Qadınlar arasında fəxri kürsüyə ən yaxın olan Gültac Məmmədəliyeva (52 kq) yeddinci yeri tutub. Azərbaycanın digər qadın cüdoçuları da həlledici mərhələlərdə medal uğrunda mübarizəyə qoşula bilməyiblər.
Məhz qadın cüdoçuların inkişafı milli federasiyanın gələcək fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər.
Komandaların mübarizəsi üzrə son yarış da medal gətirməyib. Avstriya üzərində 4:0 hesablı inamlı qələbədən sonra Azərbaycan Yaponiya ilə qarşılaşmada 1:4 hesabı ilə uduzub.
Bununla belə, doğma divarlar arasında keçirilən dünya çempionatının ümumi nəticəsi birmənalı şəkildə müsbətdir. Ən vacibi odur ki, rekord nəticə iki Olimpiya çempionunun medal qazana bilmədiyi şəraitdə əldə olunub. Cəmi bir neçə il əvvəl belə bir nəticəni təsəvvür etmək çətin olardı.
İndi Azərbaycan cüdosunun qarşısında yeni vəzifə dayanır: dünya çempionatının fəxri kürsüsünə ilk dəfə yüksələn beş idmançının uğurunu davamlı tendensiyaya çevirmək, Olimpiya çempionlarını əvvəlki səviyyəyə qaytarmaq və qadın millisinin geriliyini azaltmaq.
Bu vəzifələri yerinə yetirmək mümkün olsa, Bakıda qazanılan yeddi medal komandanın imkanlarının zirvəsi deyil, Los-Anceles Olimpiadasına qədər yeni mərhələnin başlanğıcı ola bilər.
