Toyota niyə insanabənzər robotların istehsalına keçir?

Toyota robototexnika sahəsində qlobal liderə çevrilməyi planlaşdırır. Dünyanın ən böyük avtomobil istehsalçısı Çinlə uğurla rəqabət aparmaq və biznesini avtomobil sənayesindən kənarda şaxələndirmək üçün yığım xətlərini modernləşdirir.

Şirkətin top-menecerləri artıq beynəlxalq investorların diqqətini robototexnika strategiyasına fəal şəkildə cəlb edirlər. İllik 6,4 milyard dollarlıq investisiya planı 400 min robotun tətbiqi hesabına zavodların avtomatlaşdırılmasını, həmçinin istehsal direktorunun rəhbərliyi altında ayrıca ixtisaslaşmış komandanın yaradılmasını nəzərdə tutur.

Apreldə Tokiodakı Toyota Arena stadionunda avtomobil konserni öz imkanlarını əyani şəkildə nümayiş etdirdi. Süni intellekt əsasında işləyən, qara-qırmızı rənglərdə hazırlanmış Cue7 robotu tribunaların alqışları altında basketbol topunu meydança boyunca inamla apararaq səbətə atdı.

Bu niyyətlərin ciddiliyini göstərən digər hadisə iyulda Toyota-nın süni intellekt sahəsində törəmə strukturu olan Walden Robotics startapının məxfilik rejimindən çıxması oldu. Layihə 1,1 milyard dollar qiymətləndirmə ilə 300 milyon dollar investisiya cəlb edib. Bernstein analitikləri bu şirkəti konsernin robototexnika ekosisteminin “əsas xəzinəsi” adlandırırlar. Onun universal robotları artıq Toyota-nın Şimali Amerikadakı zavodlarında işləyir.

İnvestorlar Toyota-nın iki onillik ərzində apardığı tədqiqat və işləmələrdən kommersiya məqsədli ağıllı robotları bazara çıxarmaq üçün necə istifadə etdiyini getdikcə daha diqqətlə izləyirlər. Məqsəd Tesla, Xpeng və Hyundai ilə birbaşa rəqabət aparmaqdır.

“Məncə, Toyota planetin ən böyük humanoid robot istehsalçısına çevrilməyə tam qadirdir, onlara sadəcə bütün diqqəti buna yönəltmək lazımdır”, – avtomobil istehsalçısının səhmlərinə sahib olan M&G investisiya şirkətindən Karl Vayn deyir. “Proqram təminatı səviyyəsinə nəzarəti ələ keçirən tərəf bütün dünya istehsalına da nəzarət edəcək. Toyota özünün böyük davranış modellərini hazırlayır və biznesinin miqyası sayəsində nəhəng həcmdə daxili məlumatlara malikdir. Bunlar uğurun ən vacib komponentləridir”.

Goldman Sachs analitikləri də bu fikirlə razıdırlar. Onların hesablamalarına görə, texnoloji potensial və kütləvi istehsalda böyük təcrübə Toyota-ya 2035-ci ilə qədər qlobal insanabənzər robot bazarının 3%-dən 8%-dək hissəsini tutmağa imkan verəcək. Bu isə 190 mindən 540 minədək robotun istehsalına bərabərdir.

Yapon konserni son 20 ildə hazırladığı texnologiyaları kommersiyalaşdıraraq istehsalı modernləşdirməyi planlaşdırır.

Bununla belə, ümumi optimizm fonunda səhmdarların bir hissəsi ehtiyatlı olmağa çağırır. Onlar xatırladırlar ki, Toyota-nın artıq hidrogen avtomobillərindən və öz proqram platformasından tutmuş bərk elektrolitli batareyalara qədər böyük səs-küy yaratmış innovasiyalardan ibarət uzun siyahısı olub. Lakin bunların bir qismi sonda gözləntiləri doğrultmayıb, digərləri isə hələ də elan edilən səviyyəyə çata bilməyib.

2000-ci və 2010-cu illərdə Honda-nın Asimo və ya SoftBank-ın Pepper kimi layihələri sayəsində Yaponiya demək olar ki, robototexnika ilə sinonim idi. Lakin süni intellekt sistemləri bumu, eləcə də tullanan və rəqs edən Çin humanoidlərinin viral videoları ölkənin liderliyi ABŞ və Çinə verdiyi barədə təsəvvürü gücləndirib.

Toyota öz baxışını digərlərindən gec formalaşdırıb: rəqiblər avtomobil yığımının maya dəyərini azaltmaq və yeni gəlir mənbələri tapmaq ümidi ilə artıq robototexnikaya keçiblər.

Ötən ilin sonunda Hyundai onilliyin sonunadək Cənubi Koreya iqtisadiyyatına 86 milyard dollar yatırmaq planlarını açıqlayıb və bu vəsaitin əhəmiyyətli hissəsi süni intellekt və robotların inkişafına yönəldiləcək. 2020-ci ilin sonunda Boston Dynamics-i satın alan Koreya qrupu 2028-ci ildə ABŞ-nin Corciya ştatındakı zavodunda yenilənmiş Atlas humanoidinin istehsalına başlamağı planlaşdırır. Müəssisənin layihə gücü ildə 30 min robot təşkil edəcək.

İlon Mask da Optimus robotunun Tesla tarixində “ən uğurlu məhsul” olacağı barədə gurultulu açıqlamalar verib, şirkətin uzunmüddətli hədəfi isə ildə 1 milyon belə robot istehsal etməkdir. Bununla belə, ABŞ şirkəti hələ də kütləvi istehsala başlamayıb.

Toyota-dakı vəziyyətlə tanış olan mənbələrin sözlərinə görə, yeni baş direktor Kenta Konun dövründə başlayan robototexnika ambisiyalarının qəfil irəli çəkilməsinin arxasında şirkətin həm zavodlarda, həm də texnologiya sahəsində Çinlə rəqabət aparmaq üçün səylərini artırmalı olduğu barədə aydın anlayış dayanır.

Toyota yeni texnologiyaları tammiqyaslı tətbiq etmək imkanını 2030-cu illərin əvvəlində əldə edəcək. Həmin vaxt Naqoya yaxınlığında yeni avtomobil yığımı zavodu fəaliyyətə başlayacaq. Bu, şirkətin 2012-ci ildən bəri Yaponiyada açdığı ilk belə müəssisə olacaq.

“İstehsala cavabdeh mütəxəssislər avtomobil yığımı üçün yeni texnologiyalar axtarmağı demək olar ki, dayandırmışdılar”, – Toyota-nın keçmiş top-menecerlərindən biri deyir. “İndi məhz istehsal sistemi Çinlə rəqabətin əsas açarlarından birinə çevrilir. Robotlar isə Çin sənayesi ilə mübarizədə başlıca vasitələrdən biridir”.

Toyota əvvəllər işçilərin mümkün ixtisarlardan narahat olacağından ehtiyat edərək robotlaşdırma planları barədə açıqlamalar verməyə ehtiyatla yanaşırdı. Lakin Yaponiyada və dünyanın digər iri iqtisadiyyatlarında kəskin işçi qüvvəsi çatışmazlığı fonunda bu maneələr artıq keçmişdə qalıb.

Şirkətin strategiyası yalnız öz istehsalını modernləşdirməkdən ibarət deyil. Toyota yeni mobillik ekosisteminə çevrilməyə və yalnız ənənəvi avtomobillərin satışından deyil, digər sahələrdən də gəlir əldə etməyə çalışır.

İstismara verilməsi planlaşdırılan 400 min robotdan təxminən 250 mini qrupun müəssisələri və onun təchizatçıları arasında bölüşdürüləcək.

“Onlar deyirlər ki, zavodların avtomatlaşdırılması və kadr çatışmazlığı probleminin həlli ilə başlayacaqlar”, – Toyota-nın digər investoru deyir. “Amma əslində onlar öz imkanlarını nümayiş etdirirlər. Bu, gələcəkdə daha genişmiqyaslı sıçrayış üçün pilot layihəyə, sınaq meydançasına çevrilə bilər”.

İnvestorların antropomorf robotlara marağının artmasının başqa bir səbəbi də avtomobil bazarının ekstensiv böyümə üçün getdikcə daha az imkan yaratması, insanabənzər robotun potensial qiymətinin isə yeni avtomobilin qiymətindən xeyli yüksək ola bilməsidir.

Bernstein analitiki Masahiro Akita hesab edir ki, Toyota-nın əsas üstünlüyü həddindən artıq mürəkkəb robotlar yaratmaq deyil, “maşınların, süni intellektin və istehsal proseslərinin vahid, yüksək effektiv əməliyyat sistemində inteqrasiyası” ola bilər.

Avtomobil konserninin Kaliforniyadakı bölməsi Toyota Research Institute artıq baza süni intellekt modeli hazırlayıb. Bu model yüksək səviyyəli əmrləri dəqiq fiziki hərəkətlərə çevirir və motorikanı real vaxt rejimində idarə edir. Boston Dynamics-in Atlas robotu artıq bu texnologiyadan istifadə edir.

Toyota-nın Eley adlı öz 50 kiloqramlıq humanoid robotu da bu baza modelindən istifadə edəcək. O, yeni tapşırıqları, xüsusilə detalları bir qutudan digərinə keçirmək kimi incə motorika tələb edən işləri sadəcə zavodda insanların işini müşahidə etməklə öyrənə biləcək.

Bununla belə, skeptiklər robototexnikanın Toyota üçün müstəqil və iri biznesə çevriləcəyinə şübhə edirlər. Onlar israr edirlər ki, bu layihənin əsas məqsədi şirkətin hər il istehsal etdiyi 10 milyon avtomobilin buraxılışını optimallaşdırmaqdır.

Toyota-nın humanoid robototexnika sahəsində tədqiqat istiqamətinin rəhbəri Tomohiro Nomi ilin əvvəlindəki çıxışında vurğulayıb: “Bizim əsas prioritetimiz robotları öz zavodlarımızda tətbiq etməkdir. Orada real ehtiyac mövcuddur və biz ətraf mühit şəraitinə tam nəzarət edə bilirik”.

Toyota-nın keçmiş top-menecerinin sözlərinə görə, şirkətin nüfuzlu direktorlar şurasının sədri Akio Toyoda robototexnikaya deyil, hələ də dünyada lider mövqedə olan avtomobil biznesinə sadiqdir. “İndi onların avtomobil sənayesindən uzaqlaşması üçün heç bir səbəb yoxdur”, – o əlavə edib.

Şirkətin Asiyadakı investorlarından biri qeyd edir ki, müqayisə edilə bilən iqtisadi göstəricilər şəraitində hətta 200 min humanoid robotun satışı belə “10 milyon avtomobillik istehsal bazası fonunda əhəmiyyətsiz” olacaq.

“Toyota-nın əsas avtomobil biznesi çiçəkləndiyi müddətdə bu cür təşəbbüslər böyük rəğbətlə qarşılanır. Amma avtomobil biznesində problemlər başlayan kimi investorlar robotları dərhal boş yerə sərf olunan qüvvə və diqqəti yayındıran amil adlandıracaqlar”, – o yekunlaşdırır.