Murad Hüseynli
Siyasi şərhçi
Beynəlxalq siyasətin bugünkü mənzərəsində paradoks aydın görünür: dövlətlər sülh və əməkdaşlıqdan danışır, lakin qarşılıqlı etimad zəifləyir. Müharibələr, geosiyasi rəqabət və beynəlxalq hüququn tətbiqindəki ziddiyyətlər qlobal sabitliyi sınağa çəkir. Belə şəraitdə Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu yalnız mədəniyyətlərin yaxınlaşması tədbiri deyil, həm də parçalanan dünyada dialoqun siyasi imkanlarını müzakirəyə çıxaran platformadır.
Forumun “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusu müasir çağırışların mahiyyətini əks etdirir. Təhlükəsizlik, sülh quruculuğu, media, miqrasiya və süni intellektin vahid gündəlikdə birləşməsi göstərir ki, münaqişələr artıq yalnız dövlətlərarası münasibətlərlə məhdudlaşmır. İnformasiya mühiti, ictimai qütbləşmə və mədəni fərqlərin siyasiləşdirilməsi də sabitliyə təsir edir. Dialoq problemləri avtomatik həll etmir, lakin siyasi həll üçün zəruri təmas imkanlarını qoruyur.
2011-ci ildə əsası qoyulan Bakı Prosesi bu gün 100-dən çox ölkədən 2000-dən artıq qeydiyyatdan keçmiş iştirakçını və 500-dən çox xarici qonağı bir araya gətirir. Bu miqyas platformanın beynəlxalq əhatəsini göstərir, amma siyasi çəkisi yalnız iştirakçıların sayı ilə ölçülə bilməz. Əsas meyar müzakirələrin konkret təşəbbüslərə və davamlı əməkdaşlığa çevrilməsidir. Bakının strateji vəzifəsi dialoq üçün məkan yaratmaqla yanaşı, onun nəticələrinə də töhfə verməkdir.
Prezident İlham Əliyevin “Əsrlər boyu Azərbaycan Asiya ilə Avropa arasında mədəniyyət körpüsü olub” fikri ölkənin tarixi mövqeyini müasir geosiyasi imkanlarla əlaqələndirir. Azərbaycanın enerji və nəqliyyat bağlantılarındakı rolu, müxtəlif siyasi mərkəzlərlə münasibətləri ona əlavə diplomatik imkanlar yaradır. Çin və ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq sənədləri, eləcə də Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti ilə imzalanmış müvafiq bəyannamə və sazişlər Azərbaycanın çoxşaxəli xarici siyasətinin göstəriciləridir. 2027-ci ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının, 2028-ci ildə isə Avropa Siyasi Birliyinin sammitlərinə ev sahibliyi planları da beynəlxalq əlaqələrin genişliyini nümayiş etdirir.
Bununla belə, coğrafi mövqe öz-özlüyündə siyasi təsir demək deyil. Üstünlük yalnız etibarlı tərəfdaşlıqlar, işlək infrastruktur və ardıcıl diplomatiya ilə nəticəyə çevrilir. Azərbaycanın əsas üstünlüklərindən biri Şərqlə Qərb arasında nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin əhəmiyyətinin artdığı bir şəraitdə strateji coğrafi mövqeyə malik olmasıdır. Əsas sınaq isə bu imkanı regional sabitliyə, iqtisadi əməkdaşlığa və uzunmüddətli etimada çevirməkdir.
Forumda müharibələrin başa çatdırılması və beynəlxalq hüququn icrası məsələləri də ön plana çıxıb. “Müharibəyə başlamaq çox asandır, onu bitirmək isə çox çətindir” fikri hərbi mərhələ ilə siyasi həll arasındakı fərqi xatırladır. 2025-ci ilin avqustunda Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri sülh sazişi layihəsini paraflayıblar. Lakin paraflanma yekun sülhün təminatı deyil: nəticə razılaşmaların həyata keçirilməsindən və davamlı etimadın qurulmasından asılıdır.
BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü il qətnamələrinin icrası ilə bağlı səsləndirilən fikirlər beynəlxalq sistemin daha geniş probleminə toxunur. Qaydalar ardıcıl tətbiq edilmədikdə, beynəlxalq institutlara etimad zəifləyir. “Beynəlxalq siyasətdə ikili standartlar siyasəti tamamilə aradan qaldırılmalıdır” çağırışı da bu ziddiyyətə yönəlir. Qlobal sistem üçün məsələ yalnız qaydaların qəbul edilməsi deyil, onların ardıcıl icrasıdır.
Bakı forumunun əhəmiyyəti dialoqu məqsəd kimi təqdim etməkdə deyil, onu real siyasi nəticələrə aparan vasitəyə çevirmək imkanındadır. Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyi də yalnız yüksək səviyyəli tədbirlərə ev sahibliyi etməklə deyil, regional sülhə, əməkdaşlığa və ortaq problemlərin həllinə verdiyi töhfə ilə möhkəmlənəcək. Müasir dünyada nüfuz beynəlxalq gündəmdə yer almaqdan daha artığıdır: həmin gündəliyin nəticələrinə təsir göstərə bilməkdir. Bakı üçün strateji hədəf dialoqun ünvanından dialoq vasitəsilə nəticə yaradan mərkəzə çevrilməkdir.
