Bakı, 27 oktyabr,
Geosiyasi münaqişələr, logistika böhranları, Yaxın Şərqdəki müharibə və El-Ninonun yaratdığı quraqlıqla eyni vaxtda qlobal iqtisadiyyatda neft və ərzaq təchizatındakı fasilələr inflyasiyanı davamlı olaraq yüksək səviyyədə saxlayaraq çoxsaylı şoka çevirir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO), Dünya Bankı və beynəlxalq maliyyə qurumları tərəfindən toplanan məlumatlara görə, ehtiyatların azalması, habelə enerji və yükdaşımalarının maliyyətinin artması səbəbindən inflyasiyanın yaratdığı böhranın 2027-ci ilə qədər davam etməsi gözlənilir.
Ərzaq və enerji xərclərinin ev təsərrüfatlarının büdcəsinin böyük bir hissəsini təşkil etdiyi kövrək bazarlar bu vəziyyətdən ən çox təsirlənir və tənəzzülə girmədən inflyasiyanı azaltmağa yönəlmiş “yumşaq eniş” ssenariləri davamlı qiymət təzyiqlərinə səbəb olur.
Logistika fasilələri və əlverişsiz hava şəraiti tədarüklə bağlı narahatlıqları artırdığı üçün qlobal ərzaq qiymətləri sentyabr ayında dörd ilin ən yüksək səviyyəsinə çatıb.
FAO-nun məlumatlarına görə, qida məhsullarının beynəlxalq qiymət dəyişikliklərini izləyən FAO Ərzaq Qiymət İndeksi sentyabr ayında 1,5 faiz artaraq 136 bala çatıb ki, bu da 2022-ci ilin noyabr ayından bəri ən yüksək səviyyədir.
Keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,8 faiz artım göstərən indeks, həmçinin Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra 2022-ci ilin mart ayında qeydə alınan tarixi rekorddan 14,3 faiz aşağıda qalıb.
Nəqliyyat yollarında tıxac, əlverişsiz hava şəraiti və kənd təsərrüfatı istehsalı xərclərinin artması qlobal miqyasda qiymət artımına səbəb olan əsas səbəblərdir. Qlobal təbii qaz qiymətlərinin Yaxın Şərqdə müharibədən əvvəlki ikiqat səviyyəni aşması və enerji inflyasiyasının ikirəqəmli həddə yüksəlməsi mərkəzi bankları tədbir görməyə vadar edir. İnkişaf etmiş ölkələrdə ümumi qiymət səbəti yenidən yüksəlir, çoxsaylı tədarük şokları isə istehsal xərclərinə birbaşa təsir göstərir.
Qara dənizdə taxıl infrastrukturuna edilən hücumlar yükdaşımalarını pozur. Qırmızı dənizdəki vəziyyət isə gəmiləri Afrika ətrafında daha uzun marşrutlar seçməyə məcbur edir və Qara dənizlə Cənub-Şərqi Asiya arasında yükdaşımalarının qiymətlərini 50 faiz artırır.
Yaxın Şərqdəki gərginlik yanacaq qiymətlərini artırır, Hörmüz boğazının blokadası isə gübrə ixracını pozur və kənd təsərrüfatı istehsalı xərclərini rekord həddə saxlayır. Nəticədə buğda qiymətlərinin 2026-cı ildə 30 faizdən çox artacağı, şəkər qiymətlərinin tarixi yüksək həddə çatacağı və çörəyin qiymətlərinin də yüksəliş təzyiqi altında olduğu proqnozlaşdırılır.
Bütün bu hadisələrin fonunda Avropa Mərkəzi Bankı qitə ölkələrində inflyasiyanın orta səciyyəsini 5 faizə qaldırıb, digər mərkəz bankları, o cümlədən ABŞ-nin Federal Ehtiyat Sistemi ard-arda faizləri artırır.
