...Bu gün bəzi insanlar özlərini professor, tarixçi, siyasi analitik və beynəlxalq münasibətlər üzrə mütəxəssis adlandıraraq eyni sualı verirlər: “Niyə müsəlmanlar öz İslam ölkələrində yaşamaq əvəzinə Avropaya köçməyə çalışırlar?” Onlar bu sualı sanki İslamda bir ziddiyyət aşkar etmiş və ya milyonlarla insanı ittiham etmək üçün əsas tapmış kimi təqdim edirlər.
Ancaq əks sual yaranır: bu insanlar həqiqətən son onilliklərin tarixini bilmirlər və ya bizim gözümüzün önündə baş verən hadisələr haqqında qəsdən susurlar?
Bütün xalqları günahlandırmadan əvvəl anlamaq lazımdır: milyonlarla insan niyə evlərini tərk etmək məcburiyyətində qaldı?
SİA bu barədə xarici saytlara istinad edir.
İraq: işğal qiyməti...
İraqı xatırlayın. Uzun illər davam edən müharibələrə və dağıdıcı beynəlxalq sanksiyalara qədər İraq əhəmiyyətli neft sərvətlərinə, inkişaf etmiş təhsil sisteminə, tibb müəssisələrinə, sənayeyə və ciddi iqtisadi potensiala malik idi. İraq vətəndaşları dövlət təhsili və digər sosial proqramlardan istifadə edə bilirdilər.
Ölkədə repressiyalar və iqtisadi çətinliklər, lakin onun inkişafı üçün kifayət qədər resurslar var idi. Sonra nə oldu?
2003-cü ildə ABŞ və müttəfiqləri İraqı işğal etdilər. Hərbi əməliyyatın əsas əsaslarından biri Səddam Hüseyn rejiminin kütləvi qırğın silahına malik olması barədə iddialar idi.
Bəs bu silah harada tapıldı?
Hücumdan sonra ABŞ-ın İraq Survey Group komissiyası müharibəni əsaslandıran kütləvi qırğın silahlarının ehtiyatını tapmadı.
Bu fəlakətə görə kim cavab verdi?
Şəhərlər, infrastruktur, hakimiyyət institutları məhv edildi. Bunun ardınca silahlı qarşıdurma, terror, icmalararası zorakılıq və qeyri-sabitlik illəri baş verdi. Yüz minlərlə insan birbaşa zorakılıq nəticəsində öldü. Müharibənin dolayı nəticələri nəzərə alınmaqla, müxtəlif hesablamalara görə, itkilər daha yüksəkdir.
Valideynsiz qalan uşaqların taleyini kim hesablayıb? Kim itirilmiş illəri, dağılmış ailələri, sağlamlığı və sakit həyatı insanlara qaytaracaq? Bütün bunlardan sonra insanlar var ki, “İraqlılar öz ölkələrini niyə tərk edirlər?”
Bəs niyə əks sual vermirlər: onların normal həyatı üçün lazım olan şəraiti kim məhv etdi?
Suriya: 10 illik müharibə...
Suriyaya baxaq. Müharibə başlamazdan əvvəl Suriya öz sənayesinə, kənd təsərrüfatına, təhsil müəssisələrinə və inkişaf etmiş şəhər infrastrukturuna malik idi. İnsanlar işləyirdilər, təhsil alırdılar, uşaq böyüdürdülər, ev tikirdilər, müəssisələr açırdılar. Bəli, ölkədə ciddi siyasi və sosial problemlər var idi. Lakin milyonlarla suriyalı şəhərlərini tərk edib qaçqına çevrilmək fikrində deyildi.
2011-ci ildən sonra ölkə hökumət qüvvələrinin, müxtəlif silahlı qrupların və terror təşkilatlarının iştirak etdiyi dağıdıcı müharibəyə qərq oldu.
...“İslam Dövləti” (İŞİD) terror təşkilatı xüsusilə dəhşətli rol oynayıb. O, bir sıra xarici oyunçulardan dəstək aldı və mülki əhaliyə qarşı kütləvi cinayətlər törətdi.
Nəticədə milyonlarla suriyalı evlərini tərk etmək məcburiyyətində qaldı.
Liviya: müdaxilədən sonra parçalanma...
2011-ci il hadisələrinə qədər Liviya böyük neft ehtiyatlarına və əhəmiyyətli dövlət gəlirlərinə malik idi. Ölkədə sosial proqramlar, təhsil və səhiyyə sistemləri fəaliyyət göstərirdi. İnsan inkişafının bir sıra göstəricilərinə görə Liviya Afrika dövlətləri arasında yüksək mövqe tuturdu.
Bəs silahlı qarşıdurma başlayandan və NATO-nun hərbi müdaxiləsindən sonra nə baş verdi?
Qurumlar zəiflədi, ölkə rəqib siyasi və silahlı qüvvələr arasında bölündü. Bunun ardınca uzun sürən qeyri-sabitlik, iqtisadi çətinliklər və yeni zorakılıq dalğaları baş verdi. Müdaxilə mülki əhalinin müdafiəsi şüarı altında həyata keçirildi, lakin onun uzunmüddətli nəticələri ciddi beynəlxalq tənqid mövzusuna çevrildi.
Yenə sual yaranır: niyə bəziləri Liviyanı tərk edən insanları müzakirə etməyə həvəslidirlər, lakin qərarları dövlət nizamının pozulmasına səbəb olanların məsuliyyəti haqqında daha az danışırlar?
Əfqanıstan: iyirmi illik işğal...
Onilliklər ərzində bu ölkə xarici hərbi müdaxilələr, daxili münaqişələr, dağıntılar, yoxsulluq və əhalinin kütləvi köçürülməsini yaşamışdır.
ABŞ və müttəfiqlərinin 20 illik hərbi mövcudluğundan sonra xarici qoşunlar 2021-ci ildə Əfqanıstanı tərk etdilər.
Bəs onların gedişi ilə birlikdə müharibənin nəticələri yoxa çıxdı? Bir gündə iqtisadiyyatı, dağılmış infrastrukturu, təhsil sistemini və normal həyat şəraitini bərpa etmək mümkündürmü?
Bu qədər sınaqdan sonra uşaqları üçün təhlükəsiz yer tapmağa çalışan əfqan ailəsini günahlandırmaq ədalətlidir?
Susmaq səbəbləri...
Bütün bu kimi tənqidçilərə soruşmaq istədiyim əsas sual budur: niyə Avropaya köçən müsəlmanlara gəldikdə onların dinindən, mədəniyyətindən, həyat tərzindən danışırlar, ancaq müharibələri, sanksiyaları, dağıdılmış iqtisadiyyatları və beynəlxalq siyasəti unudurlar?
Niyə gənc nəslə fəlakətli hadisələrdən əvvəl bu ölkələrdə həyatın necə olduğunu danışmırlar, dağıdılmış şəhərlərin, universitetlərin, xəstəxanaların, məktəblərin və yaşayış məhəllələrinin fotoşəkillərini göstərmirlər, xarici dövlətlərin, silahlı qrupların və terror təşkilatlarının hansı rolu oynadığını izah etmirlər?
Hekayə qaçqının Avropa sərhədini keçdiyi andan başlamır. Hər bir köçkünün keçmişi, vətəni, ailəsi və onu adi həyatından uzaqlaşdıran səbəbləri var. Səbəbləri haqqında qəsdən susaraq nəticələrini müzakirə edə bilməzsiniz.
...Və təbii ki, yazını daha da uzatmaq olar. Amma “kəsədən gələrək” bildirək ki, İslam insanın təhlükəsizliyə, təhsilə, layiqli əməyə və ailəsinin rifahına can atmasını qadağan etmir. İslam tarixində hicrətin köçürülməsi xüsusi yer tutur. Həzrət Peyğəmbər və onun səhabələri Məkkədən Mədinəyə köçdülər. Üstəlik, bundan əvvəl də ilk müsəlmanların bir hissəsi xristian Həbəşistana köçmüşdülər, burada İslam ənənələrinə görə, onlar ədalətli hökmdardan müdafiə tapmışdılar.
Təbii ki, həmin hadisələrin tarixi şəraiti müasir miqrasiya proseslərindən fərqlənir. Ancaq bizə xatırladırlar ki, başqa bir din arasında yaşamaq öz inancından imtina etmək demək deyil.
Buna görə də, miqrasiya mövzusundan müsəlmanları gözdən salmaq üçün istifadə etməyə çalışanlara müraciət etmək istərdim: insanların niyə ölkələrini tərk etdiklərini soruşmazdan əvvəl, onların vətənlərinə nə baş verdiyini soruşmağa, qaçqının nəyi itirə biləcəyini xatırlamağa, təkcə müsəlman dünyasının problemlərini deyil, həm də onun nailiyyətlərini öyrənməyə və professor adlarının arxasında gizlənmək əvəzinə tarixi faktlara hörmət etməyi öyrənməyə dəyər.
...Dinc yaşamaq üçün vətənini tərk edən müsəlman müsəlman olmaqdan əl çəkmir və bunun üçün bəhanə gətirməməlidir. O, dağıntılar arasında qalmaq, uşaqları təhdid etmək və ya inamını sübut etmək üçün təhlükəsiz gələcəkdən imtina etmək məcburiyyətində deyil.
...Özünü tarix üzrə mütəxəssis adlandıran şəxs isə sırf adı qarşısında “professor” sözü durduğu üçün haqlı olmur. Həqiqəti yüksək titullar deyil, bilik, sübut, ədalət və obyektivlik müəyyən edir.
Əli Babayev
